12. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Millî Parklar, Koruma Alanları, Endemik ve Relikt Türler
Türkiye, üç biyocoğrafya bölgesinin (Akdeniz, Avrupa-Sibirya, İran-Turan) kesişim noktasında bulunması nedeniyle Avrupa'nın en zengin biyolojik çeşitliliğine sahip ülkelerinden biridir. Bu zenginliğin korunması için millî parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları ve kent ormanları gibi farklı statülerde koruma alanları oluşturulmuştur. Bu konuda öğrenci, Türkiye'deki koruma alanlarının türlerini, endemik ve relikt türlerin önemini ve Yeşil Vatan bilincini kavrayacaktır.
Kazanımlar
- COĞ.12.6.2. Türkiye'deki koruma alanlarının (millî park, tabiat parkı, tabiat anıtı, tabiatı koruma alanı) tanımlarını ve aralarındaki farkları açıklar.
- Türkiye'nin önemli millî parklarını harita üzerinde konumlandırır ve her birinin koruduğu doğal-kültürel değerleri belirler.
- Endemik ve relikt tür kavramlarını tanımlayarak Türkiye'den somut örnekler verir.
- Anıt ağaç ve kent ormanı kavramlarını açıklar, bu alanların çevre korumadaki işlevlerini değerlendirir.
- Yeşil Vatan bilincinin biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesindeki rolünü yorumlar.
Konu anlatımı
Türkiye'nin Biyolojik Çeşitliliği ve Korunma İhtiyacı
Koruma Alanlarının Türleri
Endemik Türler
Relikt Türler
Anıt Ağaçlar ve Kent Ormanları
Yeşil Vatan Bilinci ve Sürdürülebilir Koruma
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Millî Park
- Bilimsel ve estetik açıdan ulusal ve uluslararası ölçekte önem taşıyan, koruma-kullanma dengesi gözetilen doğal ve kültürel kaynak alanı.
- Tabiat Parkı
- Bitki örtüsü ve yaban hayatı açısından önemli, rekreasyona elverişli koruma alanı.
- Tabiat Anıtı
- Tabiat olaylarının oluşturduğu bilimsel ve estetik değeri olan tekil doğa varlığı (ağaç, şelale, mağara vb.).
- Tabiatı Koruma Alanı
- Nadir ve tehlike altındaki ekosistem veya türlerin bilimsel amaçla korunduğu, insan faaliyetlerinin en çok kısıtlandığı alan.
- Endemik Tür
- Yeryüzünde yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan, başka hiçbir yerde bulunmayan canlı türü.
- Relikt Tür
- Geçmiş jeolojik dönemlerde geniş yayılışa sahipken günümüzde yalnızca dar sığınaklarda varlığını sürdüren kalıntı tür.
- Anıt Ağaç
- Yaşı, boyutu veya tarihî-kültürel önemi nedeniyle koruma altına alınan bireysel ağaç.
- Kent Ormanı
- Büyükşehirlerde halkın rekreasyon, eğitim ve doğayla buluşma ihtiyacını karşılayan, ekolojik işlevleri de olan ormanlık alan.
- Yeşil Vatan
- Türkiye'nin orman ve doğal zenginliklerini vatanın ayrılmaz parçası olarak gören koruma ve sahiplenme bilinci.
- Biyocoğrafya Bölgesi
- Benzer iklim, bitki örtüsü ve hayvan topluluklarıyla tanımlanan geniş coğrafi alan (Akdeniz, Avrupa-Sibirya, İran-Turan).
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi, millî parkların tabiatı koruma alanlarından en temel farkını doğru olarak ifade eder?
- Millî parklarda koruma-kullanma dengesi gözetilirken tabiatı koruma alanlarında insan faaliyetleri büyük ölçüde kısıtlanır.
- Tabiatı koruma alanları daha geniş alanlara sahiptir.
- Millî parklarda hiçbir canlı türü koruma altında değildir.
- Tabiatı koruma alanlarında turizm faaliyetleri serbesttir.
- Millî parklar yalnızca kültürel değerleri korurken tabiatı koruma alanları yalnızca doğal değerleri korur.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Millî parklar, hem koruma hem de kontrollü rekreasyon ve eğitim amacı taşır.
2. Tabiatı koruma alanları ise nadir ekosistem ve türlerin yalnızca bilimsel koruma amacıyla ayrıldığı, insan faaliyetlerinin en çok kısıtlandığı statüdür.
3. Bu nedenle doğru cevap, koruma-kullanma dengesi ile tam koruma arasındaki farkı vurgulayan A şıkkıdır.
Tabiatı koruma alanlarında turizm serbesttir diyen D şıkkı yanlıştır; bu alanlarda ziyaretçi girişi büyük ölçüde kısıtlanır.