12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Benim Yolculuğum
Kişisel Gelişim Söyleşisi
Bir insanın yaşamını, hedeflerini ve başarılarını kendi ağzından dinlemek, kitaptan okumaktan farklı bir deneyimdir; çünkü ses, yüz ifadesi ve görüntü de ileti taşır. Bu konuda kişisel gelişimi ele alan söyleşi türündeki çok modlu bir metni nasıl dinleyeceğini ve izleyeceğini, anlamını nasıl oluşturacağını ve nasıl çözümleyeceğini öğrenirsin. Sonunda söyleşiden çıkardıklarını kendi hedeflerinle ilişkilendirip sürecini değerlendirebilirsin.
Kazanımlar
- TDE.12.1.1.1. Söyleşiyi dinlemeye/izlemeye başlamadan önce dinleme amacını belirler; başlık ve görsellerden hareketle içerik ve türe yönelik tahminde bulunur, uygun dinleme yöntem ve stratejisini seçer.
- TDE.12.1.1.1. Dinleme/izleme kurallarını uygulayarak söyleşiyi sonuna kadar kesintisiz sürdürür.
- TDE.12.1.1.2. Söyleşideki bilgilerle ön bilgileri arasında bağlantı kurar; bilinmeyen sözcüğün ve ifadenin anlamını bağlamdan belirler.
- TDE.12.1.1.2. Söyleşiden konuyu, ana düşünceyi, yardımcı düşünceleri, neden-sonuç, koşul ve varsayım bilgilerini çıkarır.
- TDE.12.1.1.2. Dinleme öncesi tahminleriyle dinleme sonrası tespitlerini karşılaştırır; öznel ile nesnel ifadeyi, gerçek ile kurguyu ayırt eder, bilginin güvenilirliğini sorgular.
- TDE.12.1.1.2. Söyleşiyi özetler ve gerekçeli geri bildirim sunar.
- TDE.12.1.1.3. Konuşmacının özelliklerini, söyleşinin yapı unsurlarını, dil ve anlatım özelliklerini ile dil işlevlerini belirler; metnin dönemle, toplumla ve değerlerle ilişkisini kurar.
- TDE.12.1.1.4. Kendi ölçütlerini belirleyerek söyleşiyi değerlendirir; konuşmacının yolculuğunu kendi hedefleriyle ilişkilendirir ve seçenekler üretir.
Konu anlatımı
1. Söyleşi Nedir? Kişisel Gelişim ve Çok Modlu Metin
2. Dinlemeden Önce: Amaç, Tahmin ve Strateji
3. Dinleme Kuralları: İlişkiyi Sürdürmek
4. Anlam Oluşturma: Ön Bilgi, Bağlam ve Çıkarım
5. Karşılaştırma ve Sınıflandırma: Öznel, Nesnel, Güvenilir mi?
6. Tepki Verme: Özet ve Geri Bildirim
7. Çözümleme: Konuşmacı, Yapı, Dil ve Anlatım, Dil İşlevleri
8. Kendi Gelişimine Bağlamak: Değerlendirme ve Seçenek Üretme
9. Çözümlü Örnek: Kısa Bir Söyleşi Parçasının Çözümlenmesi
10. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Söyleşi
- Bir sunucu ile konuk arasında soru-cevap ya da sohbet biçiminde yürüyen, kişinin yaşantısını ve düşüncelerini ortaya koyan konuşma türü.
- Kişisel gelişim
- Bireyin kendi bilgi, beceri, tutum ve değerlerini bilinçli biçimde geliştirmesi, hedeflerini belirleyip bu hedeflere yürümesi süreci.
- Çok modlu metin
- Anlamı söz, ses, görüntü ve yazı gibi birden çok kanalla birlikte kuran metin.
- Nesnel ifade
- Kişiden bağımsız olarak ölçülebilen, doğrulanabilen bilgi bildiren ifade.
- Öznel ifade
- Kişisel beğeni, yargı, inanç ya da tahmin bildiren, doğrulanamayan ifade.
- Ana düşünce
- Metnin bütününe yayılan, yazarın ya da konuşmacının asıl iletmek istediği düşünce.
- Yardımcı düşünce
- Ana düşünceyi destekleyen, açıklayan ve örnekleyen ayrıntı düşünceler.
- Çıkarım
- Açıkça söylenen bilgilerden hareketle örtük anlamlara, nedenlere ve sonuçlara ulaşma.
- Dil işlevleri
- Dilin iletişimdeki amacına göre kazandığı görevler: göndergesel, heyecana bağlı, alıcıyı harekete geçirme, şiirsel, ilgiyi sürdürme, dil ötesi.
- Geri bildirim
- Dinlenen ya da izlenen metne yönelik gözlem, gerekçeli değerlendirme ve öneri içeren tepki.
Örnek soru
"Başarısızlıktan Nasıl Öğrendim?" başlıklı bir söyleşi videoşunu izleyecek bir öğrenci için, izlemeye başlamadan önce yapılacak en uygun hazırlık aşağıdakilerden hangisidir?
- Videonun son dakikasına atlayıp sonuç bölümünü önce izlemek
- Konuşmacının sosyal medyadaki takipçi sayısına bakarak görüşünü baştan kabul etmek
- Videoyu en yüksek hızda açıp en kısa sürede bitirmeye çalışmak
- Başlıktan içerik ve türe dair tahmin yazıp izleme amacını belirlemek
- Not almamaya karar verip yalnızca ekrandaki görüntüye odaklanmak
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Dinleme/izleme süreci üç aşamadır: önce, sırasında, sonra. İlk aşamada amaç belirlenir, başlık ve görsellerden tahmin yapılır, uygun strateji seçilir.
2. Bu soruda başlık, "başarısızlık" ve "öğrenme" ipuçlarını verir; öğrenci "konuk bir başarısızlığını ve ondan çıkardığı dersi anlatacak" gibi bir tahmin yazabilir.
3. Tahmin, izleme sonunda tespitlerle karşılaştırılacağı için dikkatini yönlendirir.
Doğru cevap D'dir. En güçlü çeldirici B'dir; ancak ünlü ya da kalabalık olmak görüşün doğruluğunu göstermez, hazırlık da değildir.