12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Hayalimdeki Yarın
Makale: Bilimsel Yazı
Hayalindeki mesleği seçerken kulaktan dolma bilgilere mi, yoksa kaynağı belli, kanıta dayanan yazılara mı güveneceksin? Makale, bir konuda nesnel anlatımla doğru ve güvenilir bilgi sunan, düşüncesini kanıtla destekleyen öğretici bir metin türüdür. Bu konuda makalenin yapısını ve bilimsel üslubunu tanıyacak, nesnel ile öznel ifadeyi ayırt edecek, bir bilginin güvenilir olup olmadığına gerekçeli karar verecek ve meslek seçimi temasındaki bir makaleyi çözümleyip özetleyebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.12.4.2.1. Makale okumadan önce okuma amacını belirler; başlık, alt başlık ve yazar bilgisinden hareketle metnin türü, içeriği ve yazılış amacı hakkında tahminde bulunur.
- TDE.12.4.2.1. Makalenin amacına uygun okuma stratejisini (tarama, not alma, bölüm bölüm özetleme) seçer ve okumayı bu stratejiyle sürdürür.
- TDE.12.4.2.2. Makaledeki bilgileri ön bilgileriyle ilişkilendirir; bilinmeyen terimlerin anlamını bağlamdan çıkarır.
- TDE.12.4.2.2. Makalede açıkça sunulan bilgileri, neden-sonuç, koşul ve varsayım ilişkilerini belirler; konuyu, ana düşünceyi, yardımcı düşünceleri ve yazarın amacını saptar.
- TDE.12.4.2.2. Metindeki öznel ve nesnel ifadeleri, gerçek ile kurguyu ayırt eder; kaynak, yazar, tarih ve kanıt ölçütlerine göre bilginin güvenilirliğini değerlendirir.
- TDE.12.4.2.2. Makaleyi türü ve üslubu bakımından deneme, hikâye gibi metinlerle karşılaştırır; okuduğu makaleyi özetler ve geri bildirim sunar.
- TDE.12.4.2.3. Makalenin yapı unsurlarını (başlık, özet, giriş, gelişme, sonuç, kaynakça), dil ve anlatım özelliklerini ve düşünceyi geliştirme yollarını belirleyip aralarındaki ilişkiyi açıklar.
- TDE.12.4.2.4. Makaleyi kendi belirlediği ölçütlerle değerlendirir; yazarın amacı ile kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farkları, metnin kendi meslek seçimiyle ilişkisini gerekçelendirir.
Konu anlatımı
1. Okumadan Önce: Amaç, Başlık ve Tahmin
2. Makale Nedir? Temel Özellikleri
3. Nesnel ve Öznel İfade
4. Bilgi Güvenilir mi? Kaynak ve Kanıt Değerlendirme
5. Dil ve Anlatım: Bilimsel Üslup
6. Makaleyi Çözümlemek: Konu, Ana Düşünce, Neden-Sonuç, Özet
7. Hayalimdeki Yarın: Makaleyi Kendi Geleceğine Bağlamak
8. Çözümlü Örnek: Kısa Bir Makale Parçası
9. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Makale
- Bir konuda nesnel anlatımla doğru ve güvenilir bilgi veren, düşüncesini kanıtla destekleyen öğretici metin türü.
- Nesnel ifade
- Kişiden kişiye değişmeyen, veri ya da belgeyle doğrulanabilen yargı.
- Öznel ifade
- Yazarın kendi duygu, beğeni ve değer yargısını yansıtan, doğrulanması gerekmeyen yargı.
- Kaynakça
- Metinde yararlanılan eserlerin yazar, yıl ve yayın bilgisiyle sıralandığı bölüm.
- Özet
- Makalenin amacını, yöntemini ve sonucunu kısaca veren başlangıç bölümü; metnin ana düşünceyi koruyan kısa anlatımı.
- Göndergesel işlev
- Dilin bir bilgiyi, olguyu ya da olayı bildirme amacıyla kullanılması; öğretici metinlerde baskındır.
- Ana düşünce
- Yazarın konu hakkında savunduğu ve okura iletmek istediği merkezî yargı.
- Güvenilirlik
- Bir bilginin yazarı, kaynağı, kanıtı, güncelliği ve amacı bakımından doğruluğuna güvenilebilirlik derecesi.
- Varsayım
- Doğruluğu o an sınanmayan ama sonucu etkileyen, baştan kabul edilen düşünce.
- Düşünceyi geliştirme yolları
- Tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, sayısal veri, tanık gösterme, neden-sonuç gibi ana düşünceyi destekleyen yöntemler.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi makale türünün özelliklerinden biri değildir?
- Düşünceler kanıt, veri ve örneklerle desteklenir.
- Yararlanılan kaynaklar metinde belirtilir.
- Okuru duygulandırmak için söz sanatlarına yoğun yer verilir.
- Anlatım nesneldir, doğrulanabilir bilgi öne çıkar.
- Konu, mantıksal bir düzen içinde geliştirilir.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Makale, doğru ve güvenilir bilgiyi nesnel anlatımla sunan öğretici bir metindir.
2. A, B, D ve E seçenekleri makalenin temel özellikleridir: kanıtla destekleme, kaynak gösterme, nesnellik ve mantıksal düzen.
3. Okuru duygulandırmayı amaçlayan, söz sanatlarına yoğun yer veren anlatım edebî metinlerin (şiir, hikâye gibi) özelliğidir; makalenin dili göndergesel işlevlidir ve yan anlamdan kaçınır.
Doğru cevap C'dir. En güçlü çeldirici D'dir; nesnellik makalenin ayırt edici özelliğidir, bu yüzden "değildir" sorusunun cevabı olamaz.