12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Hayatın Dengesi
Sürdürülebilirlik ve Teknoloji Sunumu
Teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken doğadan kaynak çeker, atık üretir ve enerji harcar; sürdürülebilirlik ise bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların imkânlarını tehlikeye atmadan karşılama düşüncesidir. Bu konuda, teknoloji ve çevreyle ilgili güncel bir sorunu sürdürülebilirlik bağlamında ele alan bir sunumu amacını, hedef kitlesini ve süresini belirleyerek planlamayı, dikkat çekici bir girişle başlatıp düşünceyi geliştirme yollarıyla sürdürmeyi, beden dili ve görsel ögelerle desteklemeyi, sonunda da kendi performansını ölçütlerle değerlendirmeyi öğrenirsin.
Kazanımlar
- TDE.12.3.3.1. Bir sunumun amacını (bilgilendirme, ikna, edebî etki), hazırlıklı ya da hazırlıksız olmasını, süresini ve hedef kitlesini belirleyerek konuşmanın yöntemini seçer.
- TDE.12.3.3.2. Teknoloji ve çevre konusunda giriş-gelişme-sonuç planı yapar; ön bilgilerini dinleme/izleme notlarıyla birleştirir, karşılaştırma içeren bir ana düşünce kurar ve içeriği dilin kullanım alanına göre düzenler.
- TDE.12.3.3.2. Sunum süresini bölümlere dağıtır; slayt, grafik ve görüntü gibi görsel ve işitsel ögeleri içeriğe hizmet edecek biçimde seçer, plan taslağını geri bildirimle düzeltir.
- TDE.12.3.3.3. Dikkat çekici bir girişle başlar, düşünceyi geliştirme yollarını (örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal veri) kullanır, açık ve örtük iletileri tutarlı biçimde verir.
- TDE.12.3.3.3. Hedef kitleye uygun söz varlığı, bağdaşıklık ögeleri, diksiyon, beden dili, mekân ve zamanı etkin kullanarak toplumsal hassasiyet doğurabilecek ögelerden kaçınır.
- TDE.12.3.3.4. Sunumunu içerik, dil ve anlatım ile paydaş görüşleri açısından değerlendirir; yeni hedefler koyar ve sunumunu dijital ortam için yeniden düzenler.
Konu anlatımı
Bağlam: Hayatın Dengesi ve Neden Sunum?
Seçim Yapmak: Amaç, Kitle, Süre ve Tür
İçerik Oluşturma: Ön Bilgi, Bilgi Toplama ve Dil Kullanım Alanı
Plan Yapmak: Giriş, Gelişme, Sonuç
Düşünceyi Geliştirme Yolları ve İletiler
Dil, Üslup ve Toplumsal Duyarlılık
Ses, Beden Dili, Mekân ve Zaman
Görsel ve İşitsel Ögeler: Slayt, Grafik, Görüntü
Örnek Sunum Planı ve Metin İncelemesi
Değerlendirme ve Dijital Ortama Uyarlama
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Sürdürülebilirlik
- Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama imkânını tehlikeye atmadan karşılamayı amaçlayan anlayış.
- Elektronik atık (e-atık)
- Kullanım ömrünü tamamlamış elektrikli ve elektronik cihazlar; ayrı toplanıp geri kazanıma verilmesi gereken atık türü.
- Hedef kitle
- Konuşmanın hitap ettiği dinleyici grubu; söz varlığı, örnek ve üslup buna göre seçilir.
- Hazırlıklı / hazırlıksız konuşma
- Önceden bilgi toplayıp plan yapılarak yapılan konuşma / önceden hazırlık yapılmadan, dinleme sırasında alınan notlarla yapılan konuşma.
- Dikkat çekici giriş
- Dinleyicinin ilgisini ilk saniyelerde yakalayan soru, çarpıcı veri, anı ya da nesneyle yapılan başlangıç.
- Ana düşünce
- Konuşmanın tamamının üzerine kurulduğu, tek cümleyle ifade edilebilen temel fikir.
- Açık ve örtük ileti
- Doğrudan söylenen ileti açık, dinleyicinin sezerek çıkardığı ileti örtüktür.
- Bağdaşıklık ögeleri
- Cümleleri ve bölümleri birbirine bağlayan bağlaç, zamir, geçiş cümlesi ve sıralama sözcükleri.
- Diksiyon ve beden dili
- Sözcükleri açık söyleme sanatı ile jest, mimik, duruş ve göz temasıyla anlamı destekleme.
- Özlü anlatım
- Gereksiz ayrıntıdan arınmış, az sözle çok şey anlatan kısa ve yoğun anlatım.
Örnek soru
Bir lise öğrencisi, belediye gençlik meclisinde "Mahallemize elektronik atık toplama noktası kurulsun" önerisini şunacaktır.
Bu konuşmayı hazırlarken aşağıdakilerden hangisini yapması, konuşmanın amacına en uygun olur?
- Kaynak aramadan doğaçlama konuşmak, çünkü ikna için içtenliğin yeterli olduğunu düşünmek
- Yalnızca e-atığın tanımını ve türlerini sıralamak, sonuç bölümünde dinleyiciden hiçbir şey istememek
- Anket verisi ve benzer bir örnekle görüşünü destekleyip sonunda somut bir karar istemek
- Konuşmanın başında dinleyicileri çevreyi kirletmekle suçlayarak dikkatlerini hemen çekmeye çalışmak
- Konuyla ilgisiz bir fıkrayla süreyi doldurup asıl görüşünü sunumun sonuna saklamak
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Konuşmanın amacı ikna etmektir; ikna için görüş, gerekçe ve kanıtla desteklenir, dinleyiciden bir davranış ya da karar istenir.
2. Anket verisi (sayısal veri) ve benzer uygulama (örnek) gerekçeyi güçlendirir; somut karar talebi ise iknanın sonucunu belirler.
3. A seçeneğinde hazırlık ve kaynak yoktur, B seçeneğinde amaç bilgilendirmeyle sınırlı kalır, D seçeneği suçlayıcı olduğu için olumlu tutum ilkesine aykırıdır, E seçeneği ise ana düşünceyi desteklemez.
Doğru cevap C'dir. En güçlü çeldirici B'dir: bilgi vermek gerekli ama ikna için yetersizdir.