12. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Modern Türk Devletinin Doğuşu
Doğu ve Güney Cephelerinde Millî Mücadele
TBMM açıldıktan sonra Anadolu'nun doğusunda Ermenistan'a, güneyinde ise Fransızlara karşı aynı anda mücadele edildi. Doğu'da düzenli ordunun askerî başarısı Gümrü Antlaşması'na, güneyde halkın direnişi Ankara Antlaşması'na dönüştü. Bu konuda iki cephenin nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını karşılaştıracak, bu gelişmelerin yeni Türk devletinin kuruluşuna etkisi hakkında gerekçeli bir yargıya varacaksın.
Kazanımlar
- İTA.12.1.3. Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı yürütülen mücadeleyi ve Gümrü Antlaşması'nı kronolojik sırayla ve neden-sonuç ilişkisiyle açıklar.
- İTA.12.1.3. Güney Cephesi'nde Maraş, Urfa, Antep ve Adana'daki mücadeleleri ve Ankara Antlaşması'nı açıklar.
- İTA.12.1.3. Doğu ve Güney cephelerindeki siyasi ve askerî gelişmeleri mücadele biçimi, karşı taraf ve sonuçları açısından karşılaştırır.
- İTA.12.1.3. Bu gelişmelerin yeni Türk devletinin kuruluşuna etkisine dair gerekçeli bir yargıda bulunur.
Konu anlatımı
Genel Durum: Neden Doğuda ve Güneyde Cephe Açıldı?
Doğu Cephesi: Ermenilerle Mücadele ve Gümrü Antlaşması
Güney Cephesi: Maraş, Urfa, Antep ve Adana
Karşılaştırma: Doğu ve Güney Cepheleri
Yargı: Gelişmelerin Yeni Türk Devletinin Kuruluşuna Etkisi
Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Doğu Cephesi
- Ermenistan'a karşı Kâzım Karabekir komutasında yürütülen cephe; Sarıkamış, Kars ve Gümrü ile sona erdi.
- Gümrü (Aleksandropol) Antlaşması
- Aralık 1920'de TBMM ile Ermenistan arasında imzalanan, TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması.
- Güney Cephesi
- Antep, Maraş, Urfa ve Çukurova'da Fransızlara ve Ermeni birliklerine karşı yürütülen halk direnişi.
- Ankara Antlaşması (1921)
- 20 Ekim 1921'de Fransa ile imzalanan, Fransa'nın TBMM'yi tanıdığı ve Güney Cephesi'ni kapatan antlaşma.
- Kâzım Karabekir
- Doğu Cephesi komutanı; 15. Kolordu komutanı olarak Ermenistan'a karşı harekâtı yönetmiştir.
- Kilikya
- Çukurova bölgesinin tarihî adı; Fransız işgal bölgesi.
- Gazi unvanı
- Direnişleri nedeniyle TBMM'nin Antep'e verdiği onur unvanı.
- Etki bölgesi
- Bir devletin siyasi ve ekonomik nüfuz alanı olarak kabul edilen bölge; Sevr'de Güney bölgeleri için Fransa'ya verilmişti.
Örnek soru
Gümrü Antlaşması'nın (Aralık 1920) tarihî önemi aşağıdakilerden hangisinde en doğru biçimde verilmiştir?
- Boğazlar rejimini belirlemesi
- Batı Cephesi'ni kapatması
- Kapitülasyonları kaldırması
- Hatay'ın Türkiye'ye katılmasını sağlaması
- TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma olması
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Gümrü, TBMM Hükûmeti'nin Ermenistan'la imzaladığı antlaşmadır; Ankara'daki yeni yönetimin uluslararası alanda imza atan ilk örneğidir.
2. Boğazlar rejimi Lozan ve Montrö'de, kapitülasyonların kaldırılması Lozan'da, Hatay'ın katılması 1939'da gerçekleşmiştir; Batı Cephesi ise 1922'de Büyük Taarruz ile kapanmıştır.
Doğru cevap E.