12. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Türk İnkılabı ve Atatürkçülük
Eğitim, Bilim ve Kültür Alanında İnkılaplar
Bir toplumun geleceği okuduğu okullarda, yazdığı alfabede ve bilimle kurduğu ilişkide şekillenir. Bu konuda Osmanlı’nın tıp okulundan Dârülfünun’a uzanan eğitim–kültür yeniliklerini, Cumhuriyet’in Tevhid-i Tedrisat’tan harf inkılabına, Türk Tarih ve Dil kurumlarından üniversite reformuna uzanan düzenlemeleriyle karşılaştırır; iki dönemin benzerliklerini ve farklılıklarını ayrı ayrı listeleyerek değişim ve sürekliliği yorumlarsın.
Kazanımlar
- İTA.12.2.4.a) Atatürk Dönemi’nde eğitim, bilim ve kültür alanlarında yapılan inkılapları (Tevhid-i Tedrisat, harf inkılabı, Millet Mektepleri, TTK ve TDK, üniversite reformu, yurt dışına öğrenci gönderme, sanat kurumları, Halkevleri, millî bayramlar) belirler.
- İTA.12.2.4.b) Osmanlı’nın son dönemindeki eğitim–kültür yenilikleri ile Cumhuriyet dönemi düzenlemeleri arasındaki benzerlikleri (modern okul, devlet denetimi, Batılı model, basın) listeler.
- İTA.12.2.4.c) Aynı iki dönem arasındaki farklılıkları (laiklik, tek tip eğitim, alfabe, millî kimlik, kadınların eğitimi) listeler ve bunları değişim–süreklilik olarak sınıflar.
Konu anlatımı
Bağlam: eğitim, bilim ve kültür neden bir inkılap alanıdır?
Osmanlı’da eğitim ve kültür yenilikleri
Cumhuriyet’te eğitim inkılapları
Bilim ve kültür alanında inkılaplar
Karşılaştırma: benzerlikler ve farklılıklar
Kaynak incelemesi: harf kanunu
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Tevhid-i Tedrisat
- 3 Mart 1924 tarihli, bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekâleti’ne bağlanmasını sağlayan kanun.
- Maarif-i Umumiye Nizamnamesi
- 1869’da çıkarılan, Osmanlı’da eğitim kademelerini ve devlet denetimini düzenleyen ilk kapsamlı eğitim nizamnamesi.
- Dârülfünun
- Osmanlı’nın üniversitesi; 1933’te kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu.
- Harf inkılabı
- 1 Kasım 1928 tarihli kanunla Arap alfabesinin yerine Latin esaslı Türk harflerinin kabul edilmesi.
- Millet Mektepleri
- Yeni harflerle yetişkinlere okuma yazma öğretmek için 1928–1929’da açılan halk eğitim kursları.
- Türk Tarih Kurumu
- Türk tarihini bilimsel yöntemle araştırmak amacıyla kurulan (1931) kurumun sonraki adı.
- Türk Dil Kurumu
- Türkçenin sadeleştirilmesi ve geliştirilmesi için kurulan (1932) kurumun sonraki adı.
- Halkevleri
- 1932’de halkı kültürel ve sosyal yönden eğitmek amacıyla açılan merkezler.
- Sanayi-i Nefise Mektebi
- 1883’te Osman Hamdi Bey tarafından kurulan, modern güzel sanatlar okulu; sonradan Güzel Sanatlar Akademisi oldu.
- Değişim ve süreklilik
- Bir dönemde ortaya çıkan yeniliklerin öncekiyle ilişkisini inceleyen; neyin sürdüğünü, neyin değiştiğini ayıran tarihsel analiz.
Örnek soru
Osmanlı’da medreseler ile Batı usulü okullar yan yana ve birbirinden bağımsız çalışıyordu. 3 Mart 1924’te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar Maarif Vekâleti’ne bağlandı.
Bu kanunun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- Medrese–mektep ikiliğini bitirip eğitimi laik ve tek elde toplamak
- Eğitimi tamamen özel okullara ve yabancı kurumlara bırakmak
- Üniversiteleri Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlamak
- Yabancı okullarını eğitim sisteminin merkezine almak
- Arap alfabesini eğitimde zorunlu hâle getirmek
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Osmanlı’da eğitim ikili yapıdaydı (medrese ve modern okullar); bu birlik ve laiklik açısından sorundu.
2. Kanun, bütün okul ve medreseleri Maarif Vekâleti’ne bağlayarak eğitimi tek elde ve laik biçimde birleştirdi.
3. Bu, hem laikleşme hem millî birlik yönünde bir adımdır.
Latin alfabesi ise 1928’de kabul edilmiştir; Tevhid-i Tedrisat’la karıştırılmamalıdır.