12. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Türk İnkılabı ve Atatürkçülük
Türk Modernleşmesi ve Atatürk İlkeleri
Atatürk ilkeleri gökten inmedi; Tanzimat’tan Millî Mücadele’ye uzanan modernleşme sürecinin, bu sürecin yarattığı sorunların ve çözüm arayışlarının ürünüdür. Bu konuda cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık ilkelerinin Türk modernleşmesinden nasıl beslendiğini, her ilkenin özelliklerini ve inkılaplarla ilişkisini yorumlar; ilkelerin millî şuur ve millî birlik açısından neden önemli olduğunu açıklarsın.
Kazanımlar
- İTA.12.2.5.a) Türk modernleşmesinin (Tanzimat, Meşrutiyetler, düşünce akımları, Millî Mücadele) Atatürk ilkelerinin oluşumuna etkisini neden–sonuç ilişkisiyle inceler.
- İTA.12.2.5.b) Atatürk ilkelerinin (cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık) özelliklerini bağlamından kopmadan, ilgili inkılap örnekleriyle ilişkilendirerek dönüştürür.
- İTA.12.2.5.c) Türk modernleşmesinin ilkelerin oluşumuna etkisini ve ilkelerin millî şuur, millî birlik ve bağımsızlık açısından önemini kendi cümleleriyle ifade eder.
Konu anlatımı
Bağlam: ilke nedir, nasıl oluşur?
Türk modernleşmesinin ilkelere etkisi
Altı ilke: tanımlar ve özellikler
Millî şuur ve ilkelerin önemi
Kaynak incelemesi: 1937 Anayasası, madde 2
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Atatürk ilkeleri
- Cumhuriyet’in kuruluşunda ve inkılaplarda izlenen yolu belirleyen altı temel ilke; 1931’de CHP programına, 1937’de Anayasa’ya girdi.
- Cumhuriyetçilik
- Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu cumhuriyet yönetimini benimseme ilkesi.
- Milliyetçilik
- Ortak tarih, dil ve kültüre dayalı, vatandaşlık bağıyla birleşen, bağımsız bir ulus devlet anlayışı.
- Halkçılık
- Sınıf ayrımı gözetmeden herkesin kanun önünde eşit olduğu, ayrıcalık tanınmayan anlayış.
- Devletçilik
- Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomide girişimci ve düzenleyici olması.
- Laiklik
- Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun ve eğitimin dinî kurallara değil akla ve bilime dayanması.
- İnkılapçılık
- Çağdaş ve bilimsel olanı sürekli benimseyip yenilikleri koruma anlayışı.
- Millî şuur
- Bir milletin ortak geçmişini, değerlerini, bağımsızlık bilincini ve ülküsünü taşıyan ortak bilinç.
- Türkçülük
- II. Meşrutiyet döneminde millî birliği esas alan düşünce akımı; Ziya Gökalp’in eserlerinde sistemleşti.
- Altı ok
- 1931’den sonra CHP’nin ilkelerini simgeleyen altı oklu amblem; Atatürk ilkelerinin halk arasındaki adı.
Örnek soru
5 Şubat 1937’de Anayasa’nın 2. maddesi şöyle değiştirildi: “Türkiye Devleti cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçıdır.” İlkeler 1931’de CHP programına yazılmıştı.
Bu iki tarih birlikte değerlendirildiğinde hangi sonuca ulaşılır?
- İlkeler 1937’de ilk kez ortaya atılan yeni fikirlerdir.
- İlkeler anayasaya girdiği için uygulamadan kaldırılmıştır.
- İlkelerin yalnızca CHP üyelerini bağladığı kabul edilmiştir.
- İlkeler parti programından çıkarılıp devletin niteliği olmuştur.
- 1937’de ilkeler Osmanlı Kanun-ı Esasi’sine eklenmiştir.
Doğru cevap: D
Çözüm
1. 1931’de ilkeler bir parti programının parçasıydı (altı ok).
2. 1937’de Anayasa’ya girmesi, ilkelerin devletin temel niteliği olarak güvence altına alınması anlamına gelir.
3. İlkeler uygulamada 1923’ten beri yaşanıyordu; yani sıra uygulama → program → anayasa biçimindedir.
“1937’de ilk kez ortaya atıldı” seçeneği yanlıştır: 1931’de programa girmişti, uygulamada ise daha öncedir.