12. Sınıf Tarih · 3. Ünite: II. Dünya Savaşı’ndan Küreselleşme Sürecine Türkiye
II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye
Türkiye II. Dünya Savaşı’nın dışında kalmayı başardı, fakat savaşın etkisinden kaçamadı. Dışta Mihver ve Müttefik baskıları arasında denge kurmaya çalışırken içte kıtlık, karaborsa ve ağır vergiler toplumu zorladı. Bu konuda dönemin dış ve iç siyasetini kronolojiyle öğrenecek, ardından bir tarihsel sorunu (Varlık Vergisi) tanımlayıp tarafların bakışını çözümleyecek, kararları değerlendirecek ve alternatif öneriler geliştireceksin.
Kazanımlar
- İTA.12.3.2. II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye’nin iç ve dış siyasetinde karşılaştığı tarihsel bir sorunu (Varlık Vergisi, savaşa girme baskısı) tanımlar.
- İTA.12.3.2. Tarihsel soruna ilişkin tarafların (hükûmet, mükellefler, Müttefik ve Mihver devletleri) bakış açılarını kaynaklardan çözümler.
- İTA.12.3.2. Millî Korunma Kanunu, ekmek karnesi ve Varlık Vergisi gibi uygulamaları ve alınan kararları değerlendirir.
- İTA.12.3.2. Uygulamaların ve kararların güncel sorunlara etkilerini belirler.
- İTA.12.3.2. Soruna yönelik alternatif öneriler geliştirir ve olası sonuçlarını yetkililerin kararlarının gerçek sonuçlarıyla karşılaştırır.
Konu anlatımı
Bağlam: Savaşın kıyısında bir ülke
Dış politika: Mihver ve Müttefik ilişkileri
İç politika ve ekonomi: Savaş ekonomisi
Tarihsel sorun analizi: Varlık Vergisi
Dış politikada ikinci sorun: Savaşa girmeli miydi?
Kaynak okuma: Bir mükellefin anısı
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Aktif tarafsızlık (denge politikası)
- Savaşa girmeden, taraflarla ilişkileri dengeleyerek toprak bütünlüğünü koruma politikası.
- Millî Şef
- Savaş yıllarında İsmet İnönü’ye verilen, tek parti dönemine özgü unvan.
- Millî Korunma Kanunu
- 1940’ta hükûmete ekonomiye geniş müdahale yetkisi veren kanun.
- Karaborsa
- Kıt malların devletin belirlediği fiyatın üstünde gizlice satılması.
- Ekmek karnesi
- Temel gıdanın eşit dağıtılması için getirilen sınırlı ve kişi başına belirli miktardaki karne uygulaması.
- Varlık Vergisi
- 1942’de olağanüstü kazanç elde ettiği düşünülenlerden alınan, ayrımcı uygulaması tartışılan tek seferlik vergi.
- Toprak Mahsulleri Vergisi
- 1943’te çiftçinin ürününün belirli bir oranına el koyan savaş dönemi vergisi.
- Takdir komisyonu
- Varlık Vergisi’nde mükellefin vergisini belirleyen mahallî kurul.
- Tarihsel sorun analizi
- Bir sorunu tanımlayıp tarafların bakışlarını, uygulamaları, etkileri ve alternatifleri sistemli biçimde inceleme yöntemi.
Örnek soru
II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’nin izlediği “aktif tarafsızlık” (denge) politikasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- Mihver devletlerinin yanında savaşa girerek kaybettiği toprakları geri almak
- Savaşa girmeden toprak bütünlüğünü korumak ve iki blok arasında dengeyi sürdürmek
- Boğazlar üzerindeki Montrö Sözleşmesi’ni kaldırmak
- Sovyetler Birliği’ne karşı Balkanlar’da askerî harekât düzenlemek
- Savaş sonunda yeni bir manda yönetimi talep etmek
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Türkiye genç bir cumhuriyetti; ekonomi zayıf, ordu silah bakımından yetersizdi.
2. İki blok da Türkiye’yi kendi yanında görmek istediğinden dengeyi korumak ve savaşa girmemek, toprak bütünlüğünü korumanın yoluydu.
3. Toprak kazanma, harekât ya da manda talebi Türkiye’nin dış politika amaçlarında yer almıyordu; Montrö de korunmuştu.
Cevap: Savaşa girmeden toprak bütünlüğünü korumak ve iki blok arasında dengeyi sürdürmek.