12. Sınıf Tarih · 3. Ünite: II. Dünya Savaşı’ndan Küreselleşme Sürecine Türkiye
Soğuk Savaş’ta Türk Dış Politikası: Kore, NATO, Kıbrıs ve Ege
II. Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye tarafsızlıktan Batı bloğuna yönelen bir dış politikaya geçti: Sovyet tehdidi, Kore Savaşı ve NATO üyeliği bu yönelişin dönüm noktalarıdır. Sonraki onyıllarda Kıbrıs, Ege ve deniz yetki alanları sorunları Türk dış politikasının gündemini belirledi. Bu konuda dış politikadaki değişim ve sürekliliğin nedenlerini ve sonuçlarını, kronoloji, harita ve belge okuma yoluyla inceleyeceksin.
Kazanımlar
- İTA.12.3.3. Soğuk Savaş’ın başlangıcından itibaren Türk dış politikasındaki değişim ve sürekliliğe neden olan unsurları (Sovyet talepleri, Kore Savaşı, NATO, Kıbrıs) inceler.
- İTA.12.3.3. Kore Savaşı, NATO üyeliği, Kıbrıs Sorunu ve Ege sorunlarının Türk dış politikasını nasıl etkilediğini inceler.
- İTA.12.3.3. Soğuk Savaş’taki gelişmeleri Türk dış politikasındaki değişim ve sürekliliğe etkileri açısından sorgular.
- İTA.12.3.3. Türk dış politikasındaki değişim ve sürekliliğin neden ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.
- İTA.12.3.3. Kıbrıs Barış Harekâtı, Ege’de sorunlar ve Mavi Vatan kavramını harita üzerinde konumlandırır.
Konu anlatımı
Bağlam: Sovyet baskısı ve Batı’ya yönelme
Kore Savaşı ve NATO üyeliği
Kıbrıs Sorunu ve Barış Harekâtı
Ege sorunları, deniz jeopolitiği ve Mavi Vatan
ASALA terörü ve asılsız Ermeni iddiaları
Değişim ve süreklilik
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Truman Doktrini
- ABD’nin 1947’de komünizmin yayılmasına karşı Türkiye ve Yunanistan’a yardım yaptığı politika.
- NATO
- 1949’da kurulan ABD liderliğindeki askerî ittifak; Türkiye 1952’de üye oldu.
- Türk Tugayı
- Kore Savaşı’nda BM komutası altında savaşan Türk askerî birliği.
- Garanti Antlaşması
- 1960’ta Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’yi Kıbrıs’ın bağımsızlığının garantörü yapan antlaşma.
- Enosis
- Kıbrıs’ın Yunanistan’la birleşmesi talebi.
- Johnson Mektubu
- ABD Başkanı Johnson’ın 1964’te Türkiye’nin Kıbrıs müdahalesine karşı çıkan mektubu.
- Kıbrıs Barış Harekâtı
- 20 Temmuz 1974’te Türkiye’nin Garanti Antlaşması’na dayanarak başlattığı askerî harekât.
- Mavi Vatan
- Türkiye’nin Karadeniz, Ege ve Akdeniz’deki deniz yetki alanlarını savunmaya yönelik deniz jeopolitiği kavramı.
- Casus belli
- Bir devletin belirli bir durumu savaş sebebi sayacağını ilan etmesi.
Örnek soru
1945’te Sovyetler Birliği, Türkiye’den Kars ve Ardahan çevresini istedi ve Boğazlar’da üs kurulmasını talep etti.
Bu talepler Türk dış politikasında hangi sonucu doğurmuştur?
- Türkiye’nin Mihver devletleriyle ittifak kurması
- Türkiye’nin Boğazlar’ı uluslararası yönetime bırakması
- Türkiye’nin bütün ittifaklardan çekilerek mutlak tarafsızlığa dönmesi
- Türkiye’nin güvenlik arayışıyla Batı bloğuna yönelmesi
- Türkiye’nin Sovyetler Birliği ile askerî ittifak yapması
Doğru cevap: D
Çözüm
1. SSCB’nin toprak ve üs talepleri Türkiye’nin toprak bütünlüğüne yönelik bir tehditti.
2. Türkiye bu tehdide karşı tek başına koymak yerine Batı ile yakınlaştı: Missouri ziyareti (1946), Truman Doktrini (1947), Marshall Planı ve sonunda NATO (1952).
3. Mihver 1945’te yenilmişti; Türkiye Boğazlar’ı devretmedi; ittifak seçeneği SSCB yerine Batı oldu.
Cevap: Türkiye’nin güvenlik arayışıyla Batı bloğuna yönelmesi.