12. Sınıf Tarih · 3. Ünite: II. Dünya Savaşı’ndan Küreselleşme Sürecine Türkiye
Soğuk Savaş Sonrası Türk Dış Politikası ve Kültürel Diplomasi
1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılması iki kutuplu dünyayı bitirdi ve Türkiye’ye yeni fırsatlar ve sorumluluklar getirdi. Türk cumhuriyetleriyle ilişkiler, Avrupa Birliği süreci, Dağlık Karabağ ve Bosna krizleri bu dönemin başlıca konularıdır. Sonraki yıllarda Türkiye kültürel diplomasi araçlarını (TİKA, YTB, TÜRKSOY, Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye Maarif Vakfı) kurumsallaştırdı. Bu konuda dış politikadaki değişim ve sürekliliği nedenleri ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- İTA.12.3.3. Soğuk Savaş sonrasında Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliğe neden olan unsurları (SSCB’nin dağılması, AB süreci, Türk dünyası, bölgesel krizler) inceler.
- İTA.12.3.3. Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri, Dağlık Karabağ Sorunu ve Bosna Savaşı’nın Türk dış politikasındaki etkilerini inceler.
- İTA.12.3.3. Girişimci ve insani dış politikanın ‘gönül coğrafyası’ bağlamında uygulamalarını yorumlar.
- İTA.12.3.3. TİKA, YTB, TÜRKSOY, Yunus Emre Enstitüsü ve Türkiye Maarif Vakfı’nın görevlerini ve kuruluş dönemlerini kültürel diplomasi bağlamında ilişkilendirir.
- İTA.12.3.3. Değişim ve sürekliliğin neden ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.
Konu anlatımı
Bağlam: İki kutuplu dünyanın sonu
Türkiye ve Avrupa Birliği
Türk dünyası ile ilişkiler
Dağlık Karabağ Sorunu ve Bosna Savaşı
Girişimci ve insani dış politika: Gönül coğrafyası
Kültürel diplomasi kurumları
Değişim ve süreklilik
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Kültürel diplomasi
- Bir ülkenin kültürünü, dilini ve eğitimini tanıtarak başka toplumlarla kalıcı ilişkiler kurması.
- Gönül coğrafyası
- Tarih, din, dil ve kültür bağı bulunan bölgelerle kurulan ilişkiyi anlatan kavram.
- TİKA
- 1992’de kurulan, kalkınma ve insani yardım projeleri yürüten Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı.
- TÜRKSOY
- 1993’te kurulan, Türk dünyasının ortak kültür ve sanat işbirliğini yürüten teşkilat.
- Yunus Emre Enstitüsü
- 2007’de kurulan, Türkçeyi ve Türk kültürünü yurt dışında tanıtan kurum.
- YTB
- 2010’da kurulan, yurt dışındaki vatandaşlar, akraba topluluklar ve uluslararası öğrencilerle ilgilenen başkanlık.
- Türkiye Maarif Vakfı
- 2016’da kurulan, yurt dışında eğitim kurumları açan vakıf.
- Gümrük Birliği
- Türkiye ile AB arasında 1996’da sanayi ürünlerinde yürürlüğe giren ticaret düzeni.
- Dağlık Karabağ Sorunu
- Azerbaycan toprağı Karabağ’ın Ermenistan tarafından işgalinden doğan uzun süreli uluslararası sorun.
- Yumuşak güç
- Zorlama yerine kültür, eğitim ve değerlerle etki kurma gücü.
Örnek soru
1991’de Sovyetler Birliği dağıldı ve Soğuk Savaş sona erdi.
Bu gelişmenin Türk dış politikası açısından en doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- Kafkasya ve Orta Asya’da bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleriyle yeni ilişkiler kurma fırsatının doğması
- Türkiye’nin NATO’dan ayrılması
- Türkiye’nin Kıbrıs’tan çekilmesi
- Marshall Planı’nın yeniden başlatılması
- Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üye olması
Doğru cevap: A
Çözüm
1. SSCB’nin dağılması Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın bağımsızlığıyla sonuçlandı.
2. Türkiye bu devletlerin bağımsızlığını ilk tanıyanlar arasında yer aldı ve ilişkiler geliştirdi.
3. NATO üyeliği sürdü, Kıbrıs’tan çekilme olmadı, Marshall Planı 1948-1952’dir, AB üyeliği gerçekleşmedi.
Cevap: Kafkasya ve Orta Asya’da bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleriyle yeni ilişkiler kurma fırsatının doğması.