12. Sınıf Tarih · 3. Ünite: II. Dünya Savaşı’ndan Küreselleşme Sürecine Türkiye
Türkiye’de Sosyal ve Ekonomik Gelişmeler
Türkiye 1950’lerden günümüze ekonomisini ve toplumunu derinden dönüştürdü: tarımda makineleşme, köyden kente göç, planlı kalkınma, dışa açılma, krizler ve yeni göç dalgaları bu dönüşümün başlıca durakları. Bu konuda sosyal ve ekonomik gelişmeleri toplumsal etkileri bakımından karşılaştıracak (veri okuyarak) ve karşılaştırmalarına dayanarak yargıda bulunacaksın; ayrıca sığınmacı sorunu ve toplumsal uyum konusunu değerlendireceksin.
Kazanımlar
- İTA.12.3.5. Marshall Planı, tarımda makineleşme, sanayileşme çabaları, ulaşım ve bayındırlık, köyden kente göç ve kalkınma planlarını toplumsal etkileri bakımından karşılaştırır.
- İTA.12.3.5. IMF ile ilişkileri ve ekonomik krizleri nedenleri ve sonuçlarıyla karşılaştırır.
- İTA.12.3.5. Sığınmacı sorunu ve toplumsal uyum konusunu toplumsal etkileri açısından karşılaştırır.
- İTA.12.3.5. Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçişin siyasi ve toplumsal yansımalarını karşılaştırır.
- İTA.12.3.5. Yaptığı karşılaştırmalara dayanarak gerekçeli yargıda bulunur (ör. tablo ve grafik verisine dayalı iddiaları değerlendirir).
Konu anlatımı
Bağlam: Savaştan sonra yeni bir ekonomi
1950’ler: Marshall Planı, makineleşme ve bayındırlık
Köyden kente göç ve kentleşme
Planlı kalkınma, sanayileşme ve işgücü göçü (1960-1980)
1980 sonrası: Dışa açılma, krizler ve IMF
Sığınmacı sorunu ve toplumsal uyum
Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi
Karşılaştırma ve yargı: Nasıl yargıda bulunulur?
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Marshall Planı
- ABD’nin II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa ülkelerine (Türkiye dahil) yaptığı ekonomik yardım programı.
- Makineleşme
- Tarımda traktör ve makinelerin kullanılmasıyla insan gücüne bağımlılığın azalması.
- Köyden kente göç
- Kırsal nüfusun iş, eğitim ve sağlık imkânları için kentlere taşınması.
- Gecekondu
- Kentlerde izinsiz, çabuk yapılan konut; göçle birlikte yaygınlaştı.
- İthal ikamesi
- İthal ürünlerin yerli sanayi tarafından üretilmesini hedefleyen, gümrükle korunan sanayileşme modeli.
- Kalkınma planı
- Devletin ekonomik ve sosyal hedeflerini yıllara yayarak belirlediği planlama belgesi (1963’ten itibaren beş yıllık).
- IMF
- Ödemeler dengesi sorunlarında finansman ve ekonomik politika desteği sağlayan uluslararası kuruluş.
- Sığınmacı
- Savaş ve zulümden kaçarak başka bir ülkeye giden, koruma arayan kişi.
- Toplumsal uyum
- Farklı kökenlerden insanların haklarını koruyarak barış içinde birlikte yaşaması.
- Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi
- Yürütme yetkisinin doğrudan seçilmiş Cumhurbaşkanı’nda toplandığı, Başbakanlığın kaldırıldığı sistem (2018).
Örnek soru
Bir sosyoloji öğrencisi köyden kente göçün nedenlerini “itici” (köydeki) ve “çekici” (kentteki) olarak ayırıyor.
Aşağıdakilerden hangisi itici etkendir?
- Kentlerde sanayinin gelişip iş olanaklarının artması
- Kentlerde eğitim ve sağlık hizmetlerine kolay ulaşılması
- Şehirlerde daha yüksek ücret beklentisi
- Kent yaşamının sunduğu kültürel çeşitlilik
- Tarımda makineleşmenin yaygınlaşmasıyla köyde iş fırsatlarının azalması
Doğru cevap: E
Çözüm
1. İtici etken, insanı bulunduğu yerden uzaklaştıran etkendir; çekici etken ise gidilecek yerdeki cazibedir.
2. Makineleşmeyle tarımda iş gücüne olan ihtiyaç azaldı ve köyde iş fırsatları daraldı: itici etken.
3. Sanayi, iş olanakları, eğitim, sağlık ve kültürel çeşitlilik kentin çekici etkenleridir.
Cevap: Tarımda makineleşmenin yaygınlaşmasıyla köyde iş fırsatlarının azalması.