9. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Organizasyon
Canlıların Sınıflandırılması ve İkili Adlandırma
Yeryüzünde milyonlarca tür yaşar; bu çeşitliliği düzenli bir sisteme koymadan tanımak, adlandırmak ve incelemek mümkün olmaz. Bu konuda kendi ölçütlerini belirleyip canlıları ayıracak ve gruplayacak, dikotom anahtar kuracaksın. Ardından modern sınıflandırmayı, Linne'nin ikili adlandırmasını ve sınıflandırma kategorilerini kullanarak canlıları bilimsel adlarıyla etiketleyebileceksin.
Kazanımlar
- BİY.9.2.4. Canlıları sınıflandırmak için kullanacağı gözlenebilir nitelikleri belirler.
- BİY.9.2.4. Belirlediği niteliklere göre canlıları ayrıştırır; iki dallı (dikotom) bir anahtar hazırlar ve bilinmeyen bir canlıyı bu anahtarla tanımlar.
- BİY.9.2.4. Ayrıştırdığı canlıları belirli bir başlık altında gruplandırır ve grupların ortak özelliklerini yazar.
- BİY.9.2.4. Modern sınıflandırmaya göre gruplandırdığı canlılara ilişkin adlandırmalarını sınıflandırma kategorileri ve ikili adlandırma kurallarıyla bilimdeki karşılığı ile etiketler.
- BİY.9.2.4. İki canlının sınıflandırma kategorilerindeki ortak basamaklarını belirleyerek en dar ortak kategoriyi bulur ve günlük adı ile bilimsel adını karşılaştırır.
Konu anlatımı
Neden sınıflandırırız?
Kendi ölçütlerinle sınıflandırma
Dikotom anahtar
Modern sınıflandırma ve Linne
Sınıflandırma kategorileri
Günlük ad mı, bilimsel ad mı?
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Sınıflandırma
- Canlıları benzerliklerine ve farklılıklarına göre gruplara ayırma işlemidir.
- Dikotom anahtar
- Her basamakta iki seçenek içeren, bilinmeyen canlıyı tanımlamaya yarayan iki dallı anahtardır.
- İkili adlandırma
- Her türe cins adı ve tür sıfatından oluşan iki sözcüklü Latince bir bilimsel ad verme yöntemidir.
- Cins
- Birbirine çok benzeyen türlerin oluşturduğu sınıflandırma kategorisidir.
- Tür
- Doğal ortamda kendi aralarında çiftleşip verimli döller verebilen bireyler topluluğudur.
- Familya
- Birbirine benzeyen cinslerin oluşturduğu sınıflandırma kategorisidir.
- Takım
- Benzer familyaların oluşturduğu sınıflandırma kategorisidir.
- Üst âlem (domain)
- Sınıflandırmadaki en geniş kategoridir; üç tanedir: bakteriler, arkeler ve ökaryotlar.
- Linne
- Canlıları sistemli biçimde kategorilere ayıran ve ikili adlandırmayı yaygınlaştıran İsveçli doğa bilimcidir.
Örnek soru
Bir öğrenci okul bahçesindeki canlıları sınıflandırmak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi izleyeceği doğru sıralamadır?
- Adlandırma, nitelik belirleme, ayırma, gruplandırma
- Nitelik belirleme, niteliklere göre ayırma, gruplandırma, adlandırma
- Gruplandırma, nitelik belirleme, adlandırma, ayırma
- Ayırma, adlandırma, nitelik belirleme, gruplandırma
- Nitelik belirleme, adlandırma, ayırma, gruplandırma
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Önce canlıları ayıracak gözlenebilir nitelikler belirlenir.
2. Bu niteliklere göre canlılar ayrıştırılır.
3. Ayrılan canlılar belirli bir başlık altında gruplandırılır.
4. Son olarak gruplar ve türler bilimsel adlarıyla adlandırılır.
Cevap: B. Ölçüt belirlenmeden ayırma, ayırma yapılmadan gruplandırma yapılamaz.