9. Sınıf Coğrafya · 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler
İklim Türleri ve İklim Grafikleri
Dünya üzerinde farklı bölgelerde farklı iklim türleri görülür. Bunun nedeni güneş ışınlarının yeryüzüne düşüş açısı, denize yakınlık, yükseklik, basınç merkezleri ve rüzgar yönleri gibi faktörlerin bölgeden bölgeye değişmesidir. Bu derste dünya iklim türlerini sınıflandıracak, iklim grafiklerinin (klimogram) nasıl okunup yorumlandığını ogrenecek, Türkiye'deki iklim türlerini tanimlayabilecek ve verilen sıcaklık-yağış verilerinden iklim türü çıkarımında bulunabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.9.3.3. Türkiye ve dünyadaki farklı iklim türlerine sahip yerlerin iklim verilerini kullanarak tablo, grafik, şekil ve/veya diyagram hazirlayabilme
- COĞ.9.3.3. İklim grafiklerini (klimogram) okuyarak sıcaklık ve yağış örüntülerini yorumlayabilme
- COĞ.9.3.3. Verilen iklim verilerinden iklim türü çıkarımı yapabilme
- COĞ.9.3.3. Türkiye'deki iklim türlerini özelliklerine gore ayirt edebilme
- COĞ.9.3.3. Farklı iklim türlerinin dağılisini etkileyen faktörleri açıklayabilme
Konu anlatımı
İklim Sınıflandırması ve Temel İklim Türleri
İklim Grafikleri (Klimogram) ve Okunması
Türkiye'deki İklim Türleri
Klimogram Hazirlama ve Veri Yorumlama
Çözümlü Örnekler
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- İklim
- Bir yerde uzun yıllar boyunca gözlemlenen atmosfer koşullarının ortalamasıdır. Genellikle en az 30 yıllık veriye dayanır.
- Klimogram
- Bir yerin aylık ortalama sıcaklık ve aylık toplam yağış verilerini bir arada gösteren grafiktir. İklim grafiği olarak da adlandirilir.
- Sıcaklık amplitudu
- Bir yerin en sıcak ayi ile en soğuk ayi arasındaki ortalama sıcaklık farkıdır. Karasallik ve enlem etkisini yansıtır.
- Yağış rejimi
- Yağış miktarinin yil icerisinde aylara gore dağılım biçimi. Akdeniz ikliminde kis ağırlıklı, karasal iklimde ilkbahar-yaz ağırlıklıdır.
- Ekvatoral iklim
- Ekvator çevresinde görülür; yil boyunca sıcak ve bol yağışlı, mevsim farki çok azdır.
- Akdeniz iklimi
- Yazlari sıcak ve kurak, kislari ilik ve yağışlı iklim türü. Türkiye'nin güney ve batı kıyılarında görülür.
- Karadeniz iklimi
- Yil boyunca yağış alan, yazları serin, kislari ilik iklim türü. Türkiye'nin kuzey kıyılarında görülür.
- Karasal iklim
- Yaz-kis sıcaklık farki büyük, yağış miktari düşük iklim türü. Türkiye'nin ic bölgelerinde etkilidir.
- Karasallik
- Denizden uzaklığın iklim üzerindeki etkisi. Denizden uzaklaştıkça sıcaklık farki artar, yağış azalir.
- Maki
- Akdeniz ikliminin karakteristik bitki örtüsüdur. Kurakliga dayanikli, sert yapraklı, her dem yeşil çalı ve ağaçciklardan oluşur.
- Bozkır (step)
- Karasal iklimlerde görülür; kısa boylu otlardan ve çalı türlerinden oluşan bitki örtüsüdur.
- Tundra
- Kutba yakın bölgelerde görülür; yosun, liken ve bodur bitkilerden oluşan soğuk iklim bitki örtüsüdur.
Örnek soru
Bir yerin klimograminda yil boyunca sıcaklık 25-28 derece arasında değişmekte ve her ay 150 mm'nin üzerinde yağış almaktadır.
Bu veriler aşağıdaki iklim türlerinden hangisine aittir?
- Ekvatoral iklim
- Akdeniz iklimi
- Karadeniz iklimi
- Okyanus iklimi
- Karasal iklim
Doğru cevap: A
Çözüm
Yil boyunca yüksek sıcaklık (25-28 derece) ve her ay bol yağış (150 mm üstü), ekvatoral iklimin en belirgin özellikleridir. Sıcaklık amplitudu çok düşüktür (3 derece) ve kurak dönem yoktur. Akdeniz ikliminde yaz kuraktir; Karadeniz ikliminde sıcaklıklar daha düşüktür; okyanus ikliminde yazlar serin geçer; karasal iklimde amplitud büyüktür. Bu verilere yalnızca ekvatoral iklim uyar.