9. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Tehlike, Risk ve Afet
Depremler, seller, heyelanlar ve fırtınalar gibi doğa olayları her zaman bir afete yol açmaz. Bir doğa olayının afete dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyen, o olayın şiddeti kadar insanların ve toplumların bu olaya ne kadar açık (maruz) ve ne kadar kırılgan olduğudur. Bu konuda tehlike, maruziyet, kırılganlık, risk ve afet kavramlarını ayrıştırmayı, Risk = Tehlike x Maruziyet x Kırılganlık formülüyle risk düzeyini değerlendirmeyi ve Türkiye'nin başlıca fay hatları üzerinden gerçek dünya örnekleriyle bu kavramları uygulamayı öğreneceksiniz.
Kazanımlar
- COĞ.9.6.1. Tehlike, risk, maruziyet, kırılganlık ve afet kavramlarını tanımlayarak birbirinden ayırt eder.
- COĞ.9.6.1. Tehlike, maruziyet ve kırılganlık arasındaki çarpımsal ilişkiyi kullanarak farklı senaryolarda risk düzeyini karşılaştırır.
- COĞ.9.6.1. Ekstrem doğa olayı ile afet arasındaki farkı somut örneklerle açıklar.
- COĞ.9.6.1. Türkiye'deki Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Anadolu fay sistemlerini tanır ve bu bölgelerdeki tehlike düzeyini değerlendirir.
- COĞ.9.6.1. Diri fay ve afet risk haritalarını okuyarak bir bölgenin risk durumunu yorumlar.
Konu anlatımı
Doğa Olayları Her Zaman Afet midir?
Temel Kavramlar: Tehlike, Maruziyet ve Kırılganlık
Risk Kavramı ve Risk Formülü
Ekstrem Doğa Olayı ve Afet Arasındaki Fark
Türkiye'nin Fay Sistemleri ve Afet Risk Haritaları
Karşılaştırma: Aynı Tehlike, Farklı Sonuçlar
Sık Karıştırılan Kavramlar ve Yanılgılar
Anahtar terimler
- Tehlike
- Can ve mal kaybına yol açma potansiyeli taşıyan doğal ya da insan kaynaklı olay veya süreçtir.
- Maruziyet
- Tehlikenin etki alanı içinde bulunan insanların, yapıların ve ekonomik varlıkların miktarıdır.
- Kırılganlık
- Bir toplumun veya yapının tehlike karşısında zarar görme eğilimi ve hassasiyetidir.
- Dayanıklılık
- Bir toplumun tehlike sonrasında toparlanma, uyum sağlama ve işlevlerini sürdürme kapasitesidir.
- Risk
- Bir tehlikenin belirli koşullarda can kaybı, yaralanma veya ekonomik zarara yol açma olasılığıdır. Risk = Tehlike x Maruziyet x Kırılganlık.
- Afet
- Tehlikenin toplumun başa çıkma kapasitesini aşarak ciddi can ve mal kaybına neden olduğu durumdur.
- Ekstrem doğa olayı
- İstatistiksel olarak nadir ve şiddeti normal değerlerin çok üzerinde olan doğal olaydır.
- Diri fay
- Son 10.000 yılda hareket etmiş ve gelecekte hareket etmesi beklenen fay hattıdır.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi "tehlike" kavramının doğru tanımıdır?
- Bir doğa olayının toplumun başa çıkma kapasitesini aşması
- Tehlikeli bölgede yaşayan insan sayısı
- Bir toplumun afet sonrasında toparlanma kapasitesi
- Can ve mal kaybına yol açma potansiyeli taşıyan doğal ya da insan kaynaklı olay
- Bir toplumun zarar görme eğilimi ve hassasiyeti
Doğru cevap: D
Çözüm
Cevap: Doğru seçenek D.
Tehlike (hazard), can ve mal kaybına yol açma potansiyeli taşıyan doğal ya da insan kaynaklı olay veya süreçtir. Deprem, sel, heyelan, fırtına birer doğal tehlikedir.
A şıkkı afet tanımıdır, B şıkkı maruziyet kavramına karşılık gelir, C şıkkı dayanıklılık (resilience) tanımıdır, E şıkkı ise kırılganlık tanımıdır.