9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Anlamın Yapı Taşları
Belgeselden Bilgi Görseline
Bir belgesel dakikalarca akar; bir bilgi görseli (infografik) ise tek bakışta okunur. Bu konuda, izlediğin belgeseli önce parçalarına ayırıp iletilerini sıraya koymayı, sonra bu iletileri yapı unsurlarına (giriş-gelişme-sonuç, karşılaştırma, zaman, mekân) dikkat ederek tutarlı ve okunur bir bilgi görseline dönüştürmeyi öğreneceksin. Sonunda yazma sürecini planlayabilecek, içeriği seçip düzenleyebilecek, dili ve görsel ögeleri bilinçle kullanabilecek ve ürününü ölçütlerle değerlendirebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.9.3.4.1. Yazma amacını, hedef kitleyi, süreyi ve metin türünü (bilgi görseli) belirleyerek yazma sürecini yönetir; sürecin önündeki engelleri ortadan kaldırır.
- TDE.9.3.4.2. Belgeselin iletilerini ana ileti, destekleyici bilgi ve dışarıda bırakılacak bilgi olarak sınıflandırır; karşılaştırma içeren iletiler kurar ve her ileti için uygun görsel ögeyi seçer.
- TDE.9.3.4.3. Dikkat çekici bir başlık ve girişle başlayan, bağdaşıklık ögelerini kullanan, Türkçeyi özenle kullanan ve yazım-noktalama kurallarına uyan bir bilgi görseli metni yazar.
- TDE.9.3.4.4. Bilgi görselini içerik, dil ve anlatım ile görsel düzen yönünden değerlendirir; geri bildirimlere dayanarak yeni hedefler koyar ve ürününü sınıf panosunda paylaşır.
Konu anlatımı
Bağlam: Belgesel Neden Bilgi Görseline Dönüşür?
Bilgi Görseli (İnfografik) Nedir?
Belgeselden İleti Çıkarma: Neyi Alacağız, Neyi Bırakacağız?
Yazma Süreci 1: Planlama ve Sürecin Yönetimi
Yazma Süreci 2: İçeriğin Oluştürulması
Yazma Süreci 3: Metni Yazma ve Kuralları Uygulama
Yazma Süreci 4: Değerlendirme ve Paylaşım
Görsel Düzen İlkeleri: Güçlü ve Zayıf Bilgi Görseli
Çözümlü Örnek: Belgesel Kesitinden Bilgi Görseli Taslağına
Simülasyona Köprü: Bilgi Görseli Atölyesi
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Bilgi görseli (infografik)
- Bilgiyi kısa metin, sayı, simge, şekil, renk ve düzenle özetleyen görsel-yazılı anlatım ürünü.
- Ana ileti
- Belgeselin söylemek istediği temel bilgi; çıkarılırsa görselin anlamı eksik kalır.
- Destekleyici bilgi
- Ana iletiyi güçlendiren sayı, örnek ya da karşılaştırma; yer elverirse görsele alınır.
- Yeniden ifade etme
- Bir bilgiyi anlamını koruyarak başka bir kelime, cümle ya da biçimle anlatma.
- Hedef kitle
- Ürünü okuyacak kişi grubu; kelime seçimi, ayrıntı düzeyi ve görsel tarzı belirler.
- Zaman şeridi
- Olayları tarih sırasına göre bir çizgi üzerinde gösteren görsel biçim.
- Nesnel ifade
- Belge, kayıt ya da gözlemle doğrulanabilen, kişiden kişiye değişmeyen anlatım.
- Öznel ifade
- Kişisel izlenim ve değer yargısına dayanan, doğrulanamayan anlatım.
- Bağdaşıklık
- Bloklar ve cümleler arasında bağ kuran dil ve görsel ögelerin tutarlı kullanımı.
- Açık ve örtük ileti
- Açık ileti doğrudan söylenir; örtük ileti görsel ya da bağlamdan çıkarım yoluyla anlaşılır.
Örnek soru
Ayşe, izlediği bir belgeseli sınıf panosu için bilgi görseline dönüştürecektir. Yazmaya başlamadan önce vermesi gereken ilk kararlar aşağıdakilerden hangisidir?
- Hangi rengin kullanılacağı ve görselde kaç simge bulunacağı
- Belgeselin tüm cümlelerinin kısaltılarak hangi sırayla dizileceği
- Yazma amacı, hedef kitle, hazırlık süresi ve metin türünün özellikleri
- Başlığın hangi yazı tipiyle yazılacağı ve nereye konacağı
- Görselin kaç kişi tarafından beğenileceği ve kaç kez paylaşılacağı
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Programdaki ilk çıktı, yazma sürecini yönetmeyi ister: yazma amacına (burada bilgilendirme), hedef kitleye, süreye ve metin türünün özelliklerine yazmadan önce karar verilir.
2. Renk, simge ve yazı tipi gibi ayrıntılar bu kararlardan sonra, hedef kitleye göre belirlenir.
3. Belgeselin tüm cümlelerini kısaltmak bilgi görselinin mantığına aykırıdır; çünkü bilgi görseli seçici bir üründür.
Doğru cevap C'dir. En güçlü çeldirici B'dir: kısaltma bir yöntem gibi görünür, ama bilgi görseli kısaltma değil, seçme ve yeniden ifade etme işidir.