9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Anlamın Yapı Taşları
Mekânları Karşılaştıran Sunum
Okuduğumuz hikâyede ve gezi yazısında mekân, yalnızca olayın geçtiği yer değildir; anlamı taşıyan bir yapı taşıdır. Bu konuda, okunan metinlerdeki bir mekânı kendi çevrendeki bir mekânla benzetme ve karşılaştırma yoluyla tanıtan hazırlıklı bir sunum yapmayı öğreneceksin. Sonunda ölçütlere dayalı bir karşılaştırma tablosu hazırlayabilecek, sunumunu giriş-gelişme-sonuç düzenine, hedef kitleye ve süreye göre planlayabilecek, görsel-işitsel ögeleri bilinçli seçebilecek ve kendi performansını değerlendirebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.9.3.3.1. Sunumun amacını, hazırlıklı konuşma türünü, süresini ve hedef kitlesini belirleyerek akıcı bir konuşma sürecini yönetebilir.
- TDE.9.3.3.2. Okunan metindeki mekânı kendi çevresindeki bir mekânla ortak ölçütler üzerinden karşılaştırır; benzerlik ve farklılıkları gösteren bir karşılaştırma tablosu ve sunum planı hazırlar.
- TDE.9.3.3.3. Dikkat çekici bir girişle başlar, düşünceyi geliştirme yollarını ve bağdaşıklık ögelerini kullanır, beden dilini, sesini ve zamanını verimli yönetir.
- TDE.9.3.3.4. Konuşmasını içerik, dil ve anlatım yönünden ve dinleyici geri bildirimlerine göre değerlendirir; sonraki sunum için ölçülebilir hedefler koyar.
Konu anlatımı
Bağlam: Mekân Neden Karşılaştırılır?
Ana Kavramlar: Mekân, Benzetme ve Karşılaştırma
Karşılaştırma Tablosu: Ölçütler ve Satırlar
Neden-Sonuç: Planlama ve Düzen Sunumu Nasıl Etkiler?
Karşılaştırma: Hikâyedeki Mekân ve Gezi Yazısındaki Mekân
Kaynak İnceleme: Bir Parçadan Sunum Taslağına
Dil, Üslup ve Değerlendirme
Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Mekân
- Metinde olayların geçtiği yer ve çevre; ışığı, sesi, yapısı, insanları ve atmosferiyle anlamı taşıyan yapı taşı.
- Benzetme
- Aralarında ortak bir yön bulunan iki varlığın birbirine benzetilmesi; sunumda dikkat çeker ve etkileyici imge kurar.
- Karşılaştırma
- İki varlığın ortak ölçütler üzerinden yan yana konup benzerlik ve farklılıklarının, ardından ana düşüncenin ortaya çıkarılması.
- Ölçüt
- Karşılaştırmada iki mekânın aynı yönden incelendiği kriter; örneğin zaman, ses, yapı, insanlar, işlev ve atmosfer.
- Karşılaştırma tablosu
- Sütunları mekânlar, satırları ölçütler olan; sunumun düzenini ve ana düşüncesini kuran plan aracı.
- Hazırlıklı konuşma
- Bilgi toplanıp plan yapıldıktan, görseller hazırlanıp prova edildikten sonra yapılan sunum türü.
- Hedef kitle
- Sunumun hitap ettiği dinleyici grubu; dil, örnek ve görsel seçimini belirler.
- Bağdaşıklık ögeleri
- Konuşmayı bir bütün hâlinde tutan bağlaç ve geçiş ifadeleri; örneğin oysa, buna karşılık, aynı şekilde.
- Ana düşünce
- Karşılaştırmanın ulaştığı ve sonuç bölümünde toparlanan temel yargı.
- Görsel-işitsel öge
- Konuşmayı destekleyen fotoğraf, harita, tablo, ses kaydı gibi araçlar; kitleye ve süreye göre seçilir.
- Öz değerlendirme
- Sunumun içerik, dil-anlatım ve süreç yönünden gözden geçirilip bir sonraki hedefin belirlenmesi.
Örnek soru
Okuduğu hikâyedeki mekânı kendi çevresindeki bir mekânla karşılaştırarak tanıtacak bir öğrenci, sunumunu hazırlarken aşağıdakilerden hangisini ilk olarak yapmalıdır?
- Slaytlara fotoğraf ve ses kaydı eklemeye başlamalıdır.
- Sunumdaki bütün cümleleri ezberleyip prova etmelidir.
- İki mekânı birbirinden bağımsız iki ayrı tanıtım olarak anlatmalıdır.
- Yalnızca mekânların birbirinden farklı olan yönlerini listelemelidir.
- Karşılaştırmada kullanacağı ortak ölçütleri belirleyip iki mekânı bu ölçütlerle incelemelidir.
Doğru cevap: E
Çözüm
Karşılaştırmanın temeli ortak ölçüttür. Zaman, ses, yapı, insanlar, işlev gibi ölçütler belirlenmeden iki mekân yan yana konamaz. Görsel ekleme ve ezber sonraki aşamalardır; mekânları ayrı tanıtmak ya da yalnızca farkları saymak ise karşılaştırma değildir. Önce ölçüt, sonra tablo, sonra plan ve prova gelir.