9. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Etkileşimler · Etkileşimden Maddeye

Lewis Nokta Yapısı

Atomlar kovalent bağ yaparken değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanır. Lewis nokta yapısı, bu paylaşımı basit bir çizimle gösterir: element sembolünün etrafına konan noktalar değerlik elektronlarını, atomlar arası çizgiler ise bağları temsil eder. Bu konuda bir molekülün Lewis yapısını adım adım çizmeyi, bağlayıcı ve ortaklanmamış elektron çiftlerini ayırt etmeyi ve ortaklanmamış çiftlerin molekül şeklini nasıl etkilediğini öğreneceksin.

Kazanımlar

• KİM.9.2.4. Bir elementin değerlik elektron sayısını periyodik tablodaki grup numarasından belirler ve Lewis sembolünü çizer.
• KİM.9.2.4. Oktet ve dublet kuralını kullanarak moleküler element ve bileşiklerin Lewis nokta yapılarını oluşturur.
• KİM.9.2.4. Bir Lewis yapısındaki bağlayıcı (ortaklanmış) ve ortaklanmamış elektron çiftlerini ayırt eder, sayılarını belirler.
• KİM.9.2.4. Merkez atomdaki ortaklanmamış çiftlerin molekül şeklini nasıl etkilediğini uzay-dolgu modelleriyle nitel olarak yorumlar.
• KİM.9.2.4. Farklı moleküllerin Lewis yapılarını karşılaştırarak bağ sayısı, ortaklanmamış çift ve molekül geometrisi arasındaki örüntüleri açıklar.

Konu anlatımı

1. Değerlik Elektronları ve Lewis Sembolü

2. Oktet ve Dublet Kuralı

3. Lewis Yapısını Adım Adım Çizmek

4. Ortaklanmış ve Ortaklanmamış Elektron Çiftleri

5. Çoklu Bağlar: İkili ve Üçlü Bağ

6. Ortaklanmamış Çiftlerin Molekül Şekline Etkisi

7. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları

Anahtar terimler

Değerlik elektronu

Bir atomun en dış enerji düzeyindeki elektron; kimyasal bağlanmaya katılan elektron.

Lewis nokta yapısı

Bir moleküldeki atomların değerlik elektronlarını ve bağlarını noktalar ve çizgilerle gösteren çizim yöntemi.

Oktet kuralı

Atomların bağ yaparak etraflarındaki elektron sayısını 8 e tamamlama eğilimi.

Dublet kuralı

Hidrojen atomunun bağ yaparak etrafındaki elektron sayısını 2 ye tamamlama eğilimi.

Ortaklanmış (bağlayıcı) elektron çifti

İki atom arasında paylaşılan ve kovalent bağı oluşturan elektron çifti.

Ortaklanmamış elektron çifti

Bağ yapımına katılmayan, tek bir atomun etrafında kalan elektron çifti.

Tekli bağ

İki atom arasında bir çift (2) elektronun paylaşılmasıyla oluşan kovalent bağ.

İkili bağ

İki atom arasında iki çift (4) elektronun paylaşılmasıyla oluşan kovalent bağ.

Üçlü bağ

İki atom arasında üç çift (6) elektronun paylaşılmasıyla oluşan kovalent bağ.

Örnek soru

Azot (N) elementi 5A grubundadır. Azotun Lewis sembolü çizildiğinde, sembolün etrafında kaç tane eşleşmemiş (tekli) nokta bulunur?

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5

Doğru cevap: C

Çözüm

1. Azot 5A grubunda olduğundan 5 değerlik elektronu vardır.
2. Lewis sembolü çizilirken önce 4 yöne birer nokta konur (4 tekli nokta).
3. 5. elektron bu noktalardan birinin yanına eklenerek çift oluşturur.
4. Sonuçta 3 eşleşmemiş ve 1 eşleşmiş (çift) nokta bulunur.
Eşleşmemiş nokta sayısı atomun bağ kapasitesini verir: azot 3 bağ yapabilir. 5 seçeneği yanlıştır çünkü 5 elektron varsa da biri çiftleşir.

9. Sınıf Kimya: tüm konular