9. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Etkileşimler · Etkileşimden Maddeye
Molekül Polarlığı
Bir yağ lekesi neden suda çözünmez de benzinde çözünür? Bu sorunun cevabı molekül polarlığında gizlidir. Polarlık, bir moleküldeki elektrik yükünün eşit dağılıp dağılmadığını ifade eder. Bu konuda elektronegatiflik farkından yola çıkarak bağ polarlığını belirleyecek, merkez atomdaki ortaklanmamış elektron çiftlerinin molekül şeklini nasıl bozduğunu anlayacak ve sonuçta bir molekülü polar ya da apolar olarak sınıflandırabileceksin.
Kazanımlar
- KİM.9.2.5. İki atom arasındaki elektronegatiflik farkını kullanarak bağın polar mı apolar mı olduğunu belirler.
- KİM.9.2.5. Merkez atomdaki ortaklanmamış elektron çiftlerinin molekülün simetrisini nasıl bozduğunu açıklar.
- KİM.9.2.5. Dipol moment kavramını tanımlar ve sıfır / sıfırdan farklı dipol momentin ne anlama geldiğini yorumlar.
- KİM.9.2.5. Verilen bir molekülü polar veya apolar olarak sınıflandırır ve gerekçesini belirtir.
Konu anlatımı
Neden Yağ ve Su Karışmaz?
Elektronegatiflik ve Bağ Polarlığı
Polar Kovalent Bağda Yük Dağılımı
Molekül Polarlığını Belirleyen İki Ölçüt
Dipol Moment Kavramı
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Elektronegatiflik
- Bir atomun bağ elektronlarını kendine çekme eğilimi. Pauling ölçeğiyle ifade edilir.
- Polar kovalent bağ
- Elektronların daha elektronegatif atoma doğru kaydığı, yükün eşit dağılmadığı kovalent bağ.
- Apolar kovalent bağ
- Aynı cins atomlar arasında oluşan, elektronların eşit paylaşıldığı kovalent bağ.
- Bağ dipolü
- Polar kovalent bağda oluşan, kısmi pozitif yükten kısmi negatif yüke yönelen vektörel büyüklük.
- Dipol moment
- Bir moleküldeki tüm bağ dipollerinin vektörel toplamı. Sıfırsa molekül apolar, sıfırdan farklıysa polardır. Birimi Debye (D).
- Polar molekül
- Net dipol momenti sıfırdan farklı olan, yük dağılımı asimetrik molekül.
- Apolar molekül
- Net dipol momenti sıfır olan, yük dağılımı simetrik molekül.
- Ortaklanmamış elektron çifti
- Bağ yapmayan, yalnızca bir atoma ait değerlik elektron çifti. Molekül şeklini bozarak polarlığı etkiler.
Örnek soru
İki atom arasındaki elektronegatiflik farkı ($\Delta EN$) sıfır olduğunda oluşan bağ türü aşağıdakilerden hangisidir?
- Apolar kovalent bağ
- Polar kovalent bağ
- İyonik bağ
- Metalik bağ
- Hidrojen bağı
Doğru cevap: A
Çözüm
$\Delta EN = 0$ olduğunda elektronlar iki atom arasında tam eşit paylaşılır. Bu durum yalnızca aynı cins atomlar arasında (ör. $\text{H}_2$, $\text{Cl}_2$) gerçekleşir ve oluşan bağ apolar kovalent bağdır. Polar kovalent bağda $\Delta EN > 0$, iyonik bağda ise $\Delta EN \geq 1{,}7$ olur. Metalik bağ ve hidrojen bağı farklı bağlanma türleridir.