9. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Eski Çağ Medeniyetleri
Eski Çağ’da İnanç, Bilim ve Sanat
Mısır'da bir mezar için piramit yükselirken, Asur'da saray kapısına kanatlı boğa heykelleri dikilirken, Yunan'da bir tanrıça için Parthenon kurulurken insanlar aynı şeyi yapıyordu: inançlarını taşa, tunca ve bilgiye dönüştürüyordu. Bu konuda Mısır, Asur, Hitit, Urartu, Yunan ve Hun toplumlarında inançların bilim ve sanat anlayışıyla nasıl ilişkili olduğunu inceleyecek, bilgileri olgu ile görüş olarak ayıracak, inanç, bilim ve sanat başlıklarında sınıflandıracak ve kaynakları bağlamından kopmadan başka biçimlere dönüştüreceksin.
Kazanımlar
- TAR.9.2.4.a. Asur, Hitit, Urartu, Yunan, Hun ve Mısırlıların inançları, bilim ve sanat anlayışlarına ilişkin kaynakları (kabartma, yapı, yazılı kayıt, tarihçi anlatımı) inceler.
- TAR.9.2.4.b. Kaynaklardaki bilgileri bağlamından kopmadan sözlü, yazılı ya da görsel biçimlere (özet, şema, çizim) dönüştürür.
- TAR.9.2.4.c. Bilgileri olgu ve görüş olarak ayırır; inanç, bilim ve sanat başlıklarında sınıflandırır.
- TAR.9.2.4.c. Eski Çağ toplumlarındaki inançlar ile bilim ve sanat anlayışları arasındaki ilişkiyi örneklerle açıklar.
Konu anlatımı
Üç alan, tek dünya görüşü
Olgu ve görüş: bilgiyi ayırmak
Mısır: ölüm, mumya ve piramit
Asur: tanrı adına kral, saraylarda kabartma
Hititler: bin tanrılı halk
Urartu: Haldi'ye adanan kaleler ve tunç
Yunanlılar: tanrılar, tapınaklar ve akıl
Hunlar: Gök Tanrı, ata ve hayvan üslubu
Karşılaştırma tablosu
Kaynakları dönüştürme: bağlamdan kopmadan
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- İnanç
- Tanrılara, ruha ve ölümden sonraki yaşama dair, kanıtla sınanamayan kabuller.
- Bilim
- Doğayı gözlem, deney ve akıl yürütmeyle açıklama çabası.
- Estetik anlayışı
- Bir toplumun neyi güzel, uygun ve değerli bulduğunu gösteren görüş.
- Olgu
- Kanıtla doğrulanabilen bilgi.
- Görüş
- Kişisel ya da toplumsal kabule, yoruma veya değer yargısına dayanan, kanıtla doğrulanamayan ifade.
- Mumyalama
- Mısır'da ölünün bedenini bozulmadan korumak için uygulanan işlem.
- Lamassu
- Asur saray girişlerindeki insan başlı kanatlı boğa heykeli; koruyucu sayılırdı.
- Gök Tanrı
- Hun ve sonraki Türk topluluklarının en yüce tanrısı (Tengri).
- Kurgan
- Bozkır toplumlarında toprak ya da taş yığınıyla örtülen, eşyalarla birlikte gömü yapılan mezar.
- Hayvan üslubu
- Bozkır sanatında geyik, at, kartal gibi hayvan figürlerini stilize biçimde işleyen sanat anlayışı.
Örnek soru
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir olgudur (kanıtla doğrulanabilir bilgidir)?
- Firavun, gerçekten bir tanrıdır.
- Mumyalama, ruhu ölümsüz kılar.
- Asur sanatı, dünyanın en güzel sanatıdır.
- Yunan tanrıları, bütün tanrıların en güçlüsüdür.
- Mısırlılar ölülerini mumyalayarak gömerdi.
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Olgu, kanıtla doğrulanabilen bilgidir. Mumyalar bugün de bulunduğu için "Mısırlılar ölülerini mumyalayarak gömerdi" doğrulanabilir.
2. A ve B inanç ifadeleridir (doğaüstü kabul); C ve D değer yargısıdır (en güzel, en güçlü). Bunlar kanıtla sınanamaz.
Doğru cevap E. Not: "Mısırlılar firavunun tanrı olduğuna inanırdı" ifadesi de olgudur; çünkü inancın varlığını bildirir.