9. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Eski Çağ Medeniyetleri
Türklerde Konargöçer Yaşam
Orta Asya bozkırlarında binlerce yıl boyunca Türk toplulukları sürülerini otlatmak için yaylak ile kışlak arasında yer değiştirdi. Bu yaşam biçimi yalnızca geçim yolu değil, siyasi örgütten orduya, hukuktan sanata kadar tüm toplum düzenini belirledi. Bu konuda konargöçer yaşamın ekonomik, siyasi, askerî, toplumsal, hukuki ve kültürel boyutlarını kaynaklardan inceleyecek, dönemin koşullarını gözeterek açıklayacak, günümüz konargöçerleriyle karşılaştıracak ve konargöçer yaşamın Türk kültüründeki yerine dair kendi bakış açını geliştireceksin.
Kazanımlar
- TAR.9.2.5.a. Türklerde konargöçer yaşamın özelliklerini birinci elden (yazıtlar, dönemin yazılı anlatıları) ve ikinci elden (tarihçi çalışmaları) kaynaklardan inceler.
- TAR.9.2.5.b. Konargöçer yaşamın özelliklerini (geçim, barınma, örgütlenme) kendi cümleleriyle ifade eder.
- TAR.9.2.5.c. Konargöçer yaşamın özelliklerini kaynaklara dayanarak çözümler; ekonomik, siyasi, askerî ve sosyal yapı ile hukuk, kültür ve sanat boyutlarını ilişkilendirir.
- TAR.9.2.5.ç. Konargöçer yaşamın temel özelliklerini bozkırın coğrafyası ve dönemin koşullarını göz önünde bulundurarak açıklar.
- TAR.9.2.5.d. Geçmişte ve günümüzde konargöçer yaşam koşullarını süreklilik ve değişim açısından karşılaştırır.
- TAR.9.2.5.e-f. Konargöçer yaşamın Türk kültüründeki yerine ilişkin çıkarım yapar ve gerekçeli kendi bakış açısını ifade eder.
Konu anlatımı
Konargöçer yaşam nedir?
Coğrafya ve ekonomi: bozkırın verdikleri
Toplumsal yapı ve günlük yaşam
Siyasi ve askerî yapı: toplum ve ordu iç içe
Hukuk ve inanç: töre ve Gök Tanrı
Kültür ve sanat: taşınabilir güzellikler
Kaynakları incelemek: birinci el ve ikinci el
Geçmişten günümüze konargöçerler
Türk kültüründeki yeri ve kendi bakış açın
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Konargöçer
- Hayvancılıkla geçinen ve sürülerinin otlak ihtiyacına göre mevsimlik yer değiştiren topluluk.
- Yaylak
- Yaz aylarında sürülerin otlatıldığı, genellikle yüksek ve serin otlak.
- Kışlak
- Kış aylarında hayvanların ve insanların korunaklı, ılıman bir yerde geçirdiği yerleşim alanı.
- Oba
- Birbirine akraba birkaç ailenin birlikte yaşayıp göç ettiği küçük topluluk.
- Boy
- Obaların birleşmesiyle oluşan, ortak soy inancı taşıyan büyük topluluk.
- Yurt
- Kafes iskelet üzerine keçe örtülerek kurulan, kolay sökülüp taşınan ev.
- Kağan
- Türk devletlerinde hükümdar unvanı.
- Kurultay
- Türk devlet geleneğinde önemli kararların görüşüldüğü toplantı.
- Töre
- Türklerde yazılı kanun yerine geçen, gelenek ve inanca dayalı kurallar bütünü.
- Kopuz
- Türklerin ozanlarının kullandığı eski telli çalgı.
Örnek soru
Türklerde konargöçer yaşam ifadesiyle aşağıdakilerden hangisi kastedilmektedir?
- Şehirlerde yerleşik olarak ticaret ve zanaatla geçinen yaşam biçimi
- Düzensiz biçimde, rastgele bir yerden başka yere dolaşan yaşam biçimi
- Mevsime göre otlak değiştirerek hayvancılıkla geçinen yaşam biçimi
- Yalnızca avcılık ve toplayıcılıkla geçinen, sürü beslemeyen yaşam biçimi
- Büyük tarım arazilerinde yerleşik köy hayatı sürdüren yaşam biçimi
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Konargöçerlik, geçimi hayvancılığa dayanan ve sürülerinin otlak ihtiyacına göre mevsimlik yer değiştiren yaşam biçimidir.
2. Bu yer değiştirme düzensiz bir dolaşma değil, yaylak (yaz) ve kışlak (kış) arasındaki planlı bir göçtür (B yanlış).
3. A ve E yerleşik yaşamı, D ise Tarım Devrimi öncesi avcı-toplayıcılığı anlatır.
Doğru cevap C.