9. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Eski Çağ Medeniyetleri
Eski Çağ Medeniyetlerinde Hukuk ve Toplumsal Düzen
Kalabalık şehirlerde herkesin kendi adaletini aramasına izin verilseydi düzen kalmazdı. Bu yüzden Eski Çağ'da toplumlar suçu, cezayı, mülkiyeti ve aileyi düzenleyen kurallar koydu: Sümer'de Urkagina'nın reformları, Babil'de Hammurabi Kanunları, Hititlerin tazminat anlayışı, Roma'nın 12 Levha'sı ve Türklerin yazısız töresi. Bu konuda farklı havzalardaki hukuk sistemlerini kaynaklarla inceleyecek ve "Hukuk toplumsal düzeni sağlamada nasıl bir rol oynadı?" sorusunu soru-kaynak-çıkarım basamaklarıyla sorgulayacaksın.
Kazanımlar
- TAR.9.2.3.a. Eski Çağ medeniyetlerinde hukukun toplumsal düzeni sağlamadaki rolüne ilişkin merak ettiği konuları belirler.
- TAR.9.2.3.b. Urkagina, Hammurabi, Hitit ve 12 Levha kanunları ile Türk töresi hakkında sorular sorar.
- TAR.9.2.3.c. Farklı kaynaklardan (kanun metni, stel, tarihçi anlatımı) hukuka ilişkin bilgi toplar.
- TAR.9.2.3.ç. Topladığı bilgilerin doğruluğunu kaynağın türü, yazarın konumu ve amacı bakımından değerlendirir.
- TAR.9.2.3.d. Topladığı bilgilere dayanarak hukukun toplumsal düzeni, aile ve kadın konusundaki rolüne ilişkin çıkarım yapar.
Konu anlatımı
Hukuk neden vardır?
Sorgulama süreci: soru, kaynak, çıkarım
Mezopotamya: Urkagina'dan Hammurabi'ye
Mısır: Maat ve firavunun adaleti
Anadolu: Hititlerin tazminat anlayışı
Roma: 12 Levha Kanunu
Türkistan: yazısız Türk töresi
Karşılaştırma: aile, kadın ve ceza
Kaynak okuma: Hammurabi Kanunları'ndan üç madde
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Hukuk
- Toplumsal ilişkileri düzenleyen ve yaptırım öngören kurallar bütünü.
- Töre
- Türklerde yazılı hâle getirilmemiş, gelenek ve inanca dayanan, kağanın da uymak zorunda olduğu hukuk kuralları.
- Kısasa kısas (talion)
- Suçlunun, verdiği zararın aynısıyla cezalandırılması ilkesi; Hammurabi Kanunları'nda görülür.
- Tazminat
- Verilen zararın para ya da mal ile karşılanması; Hitit Kanunları'nda öne çıkar.
- Yazıt
- Taş, kil ya da metal üzerine yazılmış belge; Hammurabi Steli buna örnektir.
- Maat
- Mısır inancında evrendeki düzen, doğruluk ve adalet ilkesi.
- 12 Levha Kanunu
- MÖ 451-450 dolaylarında halkın isteğiyle yazıya geçirilen ve herkese açık yere konan Roma kanunu.
- Çapraz doğrulama
- Bir bilginin doğruluğunu, birbirinden bağımsız birden fazla kaynakla karşılaştırarak sınama.
- Birincil kaynak
- Olayın yaşandığı dönemde olaya tanık olan ya da o dönemde üretilen belge ve eser.
- Kurultay
- Türk devlet geleneğinde önemli kararların görüşüldüğü toplantı.
Örnek soru
Hammurabi Kanunları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Kanunlar, Roma halkının isteği üzerine yazıya geçirilmiş ve Forum'a asılmıştır.
- Kanunlar hiçbir zaman yazıya geçirilmemiş, kuşaktan kuşağa gelenekle aktarılmıştır.
- Kanunlarda cezalar mağdurun toplumsal sınıfına bakılmaksızın herkes için aynıdır.
- Kanunlar bir stele yazılmıştır; kısas uygulanır ancak ceza toplumsal sınıfa göre değişir.
- Kanunlar Hititler tarafından hazırlanmış ve tazminat ilkesine dayanmaktadır.
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Hammurabi Kanunları Babil kralı tarafından, bir taş stele çivi yazısıyla yazdırılmıştır (yazılı hukuk).
2. Kısasa kısas (talion) ilkesi vardır; ancak özgür, halktan ve köle gibi sınıflara göre ceza farklıdır.
3. A şıkkı Roma'daki 12 Levha'yı, B şıkkı Türk töresini, E şıkkı ise Hitit kanunlarını yanlış yere koyar; C şıkkı kanunun sınıf farkı gözettiğini yok sayar.
Doğru cevap D.