9. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Eski Çağ Medeniyetleri
Eski Çağ Medeniyetlerinde Yönetim ve Ordu
Şehirler büyüyüp artı ürün biriktikçe birileri bu düzeni yönetmek ve korumak zorunda kaldı. Eski Çağ'da farklı medeniyetler bu soruya farklı cevaplar verdi: Sümer'de rahip-kral, Mısır'da tanrı-kral, Hitit'te soylular meclisi, Roma'da seçilmiş konsüller, Asya Hun'da kurultay ve onlu sistem. Bu konuda Sümer, Akad, Mısır, Hitit, Roma ve Asya Hun devletlerinin yönetim şekillerini, egemenlik anlayışlarını, meşruiyet kaynaklarını ve ordularını çözümleyecek, sınıflandıracak ve güçlü-zayıf yönleriyle yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- TAR.9.2.2.a. Sümer, Akad, Mısır, Hitit, Roma ve Asya Hun devletlerinin yönetim şekli, egemenlik anlayışı ve meşruiyet kaynağı ile ordu teşkilatı ve teçhizatını çözümler.
- TAR.9.2.2.b. Eski Çağ devletlerinin yönetim ve ordu özelliklerini ölçütlere göre (yönetim şekli, meşruiyet, ordu) sınıflandırır.
- TAR.9.2.2.c. Farklı medeniyetlerin yönetim ve ordu özelliklerini karşılaştırarak güçlü ve zayıf yönlerini yorumlar.
- TAR.9.2.2.c. Asur, Babil, Urartu, Frig, Lidya, Yunan şehir devletleri, Makedon ve İskit devletlerini tanıtım düzeyinde ayırt eder.
Konu anlatımı
Neden yönetim ve ordu?
Sümerler: şehir devletleri ve rahip-krallar
Akadlar: ilk merkezî imparatorluklardan biri
Mısır: Nil'in tanrı-kralları
Hititler: kralın yetkisini sınırlayan soylular
Romalılar: krallıktan cumhuriyete, cumhuriyetten imparatorluğa
Asya Hunları: atlı bozkır devleti
Karşılaştırma tablosu
Tanıtım kartları: diğer Eski Çağ devletleri
Kaynak okuma: bir kabartma ne söyler?
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Egemenlik
- Devlette en yüksek yönetme yetkisinin kimde toplandığı; sınırsız ya da sınırlı olabilir.
- Meşruiyet
- Yönetenin yönetme hakkının neye dayandırıldığı: tanrılar, kalıtım, halkın onayı, zafer.
- Ziggurat
- Mezopotamya'da kerpiçten yapılan basamaklı tapınak kulesi.
- Senato
- Roma'da soylulardan oluşan, devlet işlerini yönlendiren danışma ve karar meclisi.
- Kağan
- Türk devletlerinde hükümdar unvanı; Hunlarda yetkisini kuttan alırdı.
- Kurultay
- Türk devlet geleneğinde hükümdar ve boy beylerinin devlet işlerini görüştüğü toplantı.
- Onlu sistem
- Mete'nin orduyu 10'lu, 100'lü, 1000'li ve 10.000'li birliklere ayıran düzeni.
- Töre
- Türklerde yazılı kanun yerine geçen, kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek ve kurallar bütünü.
- Lejyon
- Roma ordusunun yaklaşık 5000 kişilik temel piyade birimi.
- Pankuş
- Hititlerde soylulardan oluşan, kralın yetkisini sınırlayan meclis.
Örnek soru
Mısır'da firavunun yetkisinin sınırsız olduğu ve onu halkın ya da soyluların denetleyemediği bilinmektedir.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Firavunun yetkisini halk oylamasıyla ve seçimle kazanması
- Firavunun tanrı ile özdeşleştirilen tanrısal bir hükümdar sayılması
- Yönetimde soylulardan oluşan bir Senato'nun bulunması ve onun denetimi
- Firavunun yetkisinin her yıl kurultayda onaylanması
- Her nomarkın kendi bölgesinde ayrı kanun çıkarması
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Mısır'da firavun tanrıların yeryüzündeki temsilcisi, hatta tanrı kabul edilirdi (Horus ile özdeşleştirilirdi).
2. Meşruiyet kaynağı tanrısal olunca yetkiyi sınırlayacak halk, meclis ya da soylu kurumu gerekmez; firavunun sözü yasa sayılırdı.
3. A, C ve D şıkları halk oyu, Senato ve kurultay gibi başka devletlerin (Roma, Hun) özelliğidir; E ise merkezî devleti tanımaz.
Doğru cevap B.