9. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Eski Çağ Medeniyetleri
Tarım Devrimi, Yerleşik Hayat ve Ekonomi
Binlerce yıl boyunca insanlar yiyeceklerini avlayarak ve toplayarak buldu; sonra bazı topluluklar bitki yetiştirmeyi ve hayvan beslemeyi öğrendi. Bu değişim, yerleşik hayatı, köyleri, şehirleri ve sonunda yazıyı doğurdu. Bu konuda Tarım Devrimi'nin Mezopotamya'da, Güneydoğu ve Doğu Asya'da ve Orta Amerika'da hangi ürünlerle, ne zaman ve nasıl ortaya çıktığını karşılaştıracak, artı ürünün yerleşmeye ve ekonomiye etkilerini değerlendirip kendi gerekçeli yargını kuracaksın.
Kazanımlar
- TAR.9.2.1.a. Tarım Devrimi'nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomik faaliyetlere etkisini zaman açısından karşılaştırır: avcı-toplayıcılıktan yazıya uzanan olayları kronolojik sıraya koyar.
- TAR.9.2.1.a. Tarım Devrimi'nin Mezopotamya, Güneydoğu Asya ve Orta Amerika'daki ortaya çıkışını mekân açısından karşılaştırır: ürün, hayvan ve yerleşme örneklerini bölgelere göre ayırır.
- TAR.9.2.1.a. Artı ürünün depolama, iş bölümü, ticaret ve şehirleşme üzerindeki etkisini neden-sonuç zinciri olarak açıklar.
- TAR.9.2.1.b. Tarım Devrimi'nin yerleşmeye ve ekonomiye etkileri hakkında dönemin koşullarını gözeterek gerekçeli yargıda bulunur.
Konu anlatımı
Tarih öncesinden tarihe: zaman çizelgesi
Avcı-toplayıcıdan üreticiye: Tarım Devrimi nedir?
Üç merkez, üç ayrı hikâye: zaman ve mekân karşılaştırması
Artı ürün: değişimin motoru
Yerleşme biçimlerinin değişimi: çadırdan şehre
Ekonomik faaliyetler: üretim, zanaat ve ticaret
Kaynak okuma: arkeolojik buluntu ne söyler?
Bir yargıya varmak: Tarım Devrimi herkes için ilerleme miydi?
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Tarım Devrimi
- İnsanların bitki ve hayvanları evcilleştirerek besini hazır bulmak yerine üretmeye başlaması; Yakın Doğu'da yaklaşık MÖ 9000 dolayında başladı.
- Artı ürün
- Bir topluluğun tüketiminden fazla ürettiği ve depolayabildiği ürün; iş bölümü, ticaret ve şehirleşmenin temel nedeni.
- Medeniyet
- Şehir, yazı, devlet örgütü, iş bölümü ve ortak inançlardan oluşan gelişmiş toplum düzeni.
- Saban
- Toprağı sürerek verimi artıran, öküz gibi hayvanlarla çekilen tarım aracı.
- Evcilleştirme
- Yabani bitki ya da hayvan türünün insan eliyle seçilerek yetiştirilmesi.
- Bereketli Hilal
- Mezopotamya'dan Anadolu'nun güneydoğusu ve Suriye-Filistin'e uzanan, yabani tahılların doğal yetiştiği verimli kuşak.
- Yazıt
- Taş, kil ya da metal üzerine yazılmış belge; çivi yazılı tabletler bu türdendir.
- Obsidyen
- Volkanik camdan oluşan sert taş; keskin aletler yapılırdı ve uzak bölgelerle ticaretin konusuydu.
- Tarihsel empati
- Geçmişteki insanların olaylara nasıl baktığını, o dönemin koşullarını gözeterek anlamaya çalışma.
Örnek soru
Bir höyük kazısında şu buluntular ele geçmiştir: ihtiyacın çok üstünde tahılla dolu depo odaları, çok sayıda çömlek atölyesi kalıntısı ve ortak bir tapınak yapısı. Bu buluntulara göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en doğrudur?
- Topluluk avcı-toplayıcıydı ve besin bulmak için her mevsim yer değiştiriyordu.
- Topluluk yalnızca kendi tüketimi kadar ürün üretiyor, hiç ürün biriktirmiyordu.
- Artı ürün, bazı kişilerin tarım dışı işlerde uzmanlaşmasına imkân vermiştir.
- Topluluk yazıyı kullanıyordu ve ambardaki ürünlerin resmî kaydını tutuyordu.
- Topluluk uzak bölgelerle hiçbir ilişki kurmamış, tamamen kapalı yaşamıştır.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Depo odalarındaki tahıl ihtiyaçtan fazladır: bu artı üründür.
2. Çömlek atölyeleri ve tapınak, tarımla uğraşmayan uzman kişilerin (çömlekçi, rahip) varlığını gösterir. Bu uzmanlar ancak başkalarının ürettiği fazla besinle geçinebilir.
3. Sonuç: artı ürün iş bölümünü ve uzmanlaşmayı mümkün kılmıştır. Doğru cevap C.
Neden A değil: Dolu ambar ve kalıcı yapılar yerleşik hayatı gösterir, göçebeliği değil. D şıkkı ise yazıya dair hiçbir buluntu verilmediği için kanıtsız bir çıkarımdır.