9. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih
Tarihin Doğası ve Temel Kavramlar
Dün yaşadığın bir olay tarih midir? Bir dedenin anlattığı hatıra ya da bir kitabe, tarih sayılır mı? Bu konuda tarih, geçmiş, tarihsel bilgi, olay, olgu, kanıt, tarihçi gibi temel kavramları ayırt edeceksin; tarihin neden deney yapılamayan, kaynaklara dayanan ve yeni kanıtlarla değişebilen bir bilgi türü olduğunu kaynaklar üzerinden açıklayacaksın. Ayrıca zamanı nasıl ölçtüğümüzü, yüzyılı ve kronolojiyi nasıl kullandığımızı öğreneceksin.
Kazanımlar
- TAR.9.1.2. Tarih, geçmiş, tarihsel bilgi, olay, olgu, kanıt ve tarihçi kavramlarını örneklerle ayırt eder.
- TAR.9.1.2. Farklı kaynaklardan tarihin doğasına ilişkin temel özellikleri (kaynaklara dayanma, deney yapılamama, yorum içerme, yeni kanıtla değişebilme) tespit eder.
- TAR.9.1.2. Neden-sonuç ilişkisini ve değişim-süreklilik kavramlarını bir tarihsel örnek üzerinde açıklar.
- TAR.9.1.2. Olayları kronolojik sıraya koyar, yıl farkı ve yüzyıl hesabı yapar.
- TAR.9.1.2. Farklı kaynaklardan edindiği bilgilerle tarihin doğasını kendi cümleleriyle açıklar.
Konu anlatımı
Geçmiş ile Tarih Aynı Şey mi?
Tarihin Temel Özellikleri
Olay, Olgu, Kaynak ve Kanıt
Neden-Sonuç ile Değişim ve Süreklilik
Zaman ve Kronoloji
Takvimler (Zenginleştirme)
Çözümlü Örnekler
Simülasyonda Dene: Zaman Çizelgesinde Gezin
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Tarih
- İnsanların geçmişte yaşadığı olay ve süreçleri zaman ve mekân belirterek, neden-sonuç ilişkisi içinde, kaynaklara dayanarak inceleyen bilim.
- Geçmiş
- Yaşanmış olan her şey; bilinen ve bilinmeyen tüm olaylar.
- Tarihsel bilgi
- Tarih biliminin kaynaklardan ürettiği, kanıta dayalı ve yeni kanıtla değişebilen bilgi.
- Olay
- Belirli bir zamanda ve yerde gerçekleşen, tek seferlik gelişme.
- Olgu
- Birçok olayın ya da sürecin sonucunda ortaya çıkan, uzun süreye yayılan genel durum.
- Kaynak
- Geçmiş hakkında bilgi taşıyan belge, yapı, nesne, anlatı ya da görsel malzeme.
- Kanıt
- Kaynaklardan sorgulanarak elde edilen ve belirli bir soruyu cevaplamak için kullanılan bilgi.
- Tarihçi
- Geçmişle ilgili soru soran, kaynakları inceleyen ve kanıta dayalı anlatı kuran kişi.
- Kronoloji
- Olayları zaman sırasına göre dizme ve tarihlendirme bilgisi.
- Değişim ve süreklilik
- Zaman içinde bazı unsurların farklılaşması, bazılarının ise devam etmesi.
Örnek soru
Geçmiş ile tarih arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Geçmişte yaşanan her olay, tarih bilimi tarafından bilinir.
- Tarih, geçmişin kendisidir.
- Kaynağı kalmamış olaylar da tarihsel bilgi kabul edilir.
- Tarihçi, geçmişi olduğu gibi yeniden yaşatır.
- Tarih, geçmişin kaynaklara dayanılarak yeniden kurulan bilgisidir.
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Geçmiş, yaşanmış olan her şeydir; bunların büyük kısmı kaynak bırakmadığı için bilinemez (A yanlış).
2. Tarih geçmişin kendisi değil, onun kanıta dayalı bilgisidir (B yanlış). Kaynağı kalmayan olay hakkında bilgi üretilemez (C yanlış).
3. Tarihçi geçmişi yeniden yaşatamaz; yalnızca kalıntılardan yeniden kurar (D yanlış).
Doğru cevap: E. En sık yapılan hata B'dir: geçmişle tarihi eşit saymak.