12. Sınıf Matematik · 8. Ünite: Hazır Veriler Üzerinde Çalışma
Hazır Veriyle İstatistiksel Araştırma Tasarımı
İklimin ısındığı, gelir dağılımının eşitsiz olduğu ya da tasarrufların azaldığı sık sık söylenir. Bu iddiaların arkasında genellikle kamu kurumlarının yayımladığı hazır veriler vardır. Bu konuda toplumsal ve bilimsel bir durumdan başlayıp hazır veriyle yanıtlanabilecek bir araştırma sorusu kurmayı, veri kaynağını ve değişkenleri sorgulamayı ve en fazla iki değişkenli bir analiz planı yazmayı öğreneceksin.
Kazanımlar
- MAT.12.5.1.a. İstatistiksel araştırma gerektiren toplumsal ve bilimsel durumları (iklim, gelir dağılımı, tasarruf gibi) belirler.
- MAT.12.5.1.b. Bağlam içinde betimleyen, karşılaştıran ve ilişkililiğe odaklanan araştırma soruları oluşturur ve soru türünü ayırt eder.
- MAT.12.5.1.c. Hazır verinin nasıl toplandığını, değişken tanımlarını, birimlerini ve örneklemin evreni temsil edip etmediğini sorgular.
- MAT.12.5.1.c. Araştırma sorusu için en fazla iki değişken seçer; değişkenlerin nicel ya da kategorik olduğunu belirler.
- MAT.12.5.1.ç. Veriyi analize hazırlar (değişken türü, birim, eksik ve uç değer kontrolü).
- MAT.12.5.1.c. Soru, veri, değişkenler, gösterim ve özet ölçüler ile sınırlılıkları içeren bir araştırma planı yazar.
Konu anlatımı
1. Hazır veri nedir?
2. Durumdan araştırma sorusuna
3. Değişkenler ve türleri
4. Veriyi sorgulama: nasıl, kim, ne zaman, kaç tane?
5. Araştırma planını yazmak
6. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Hazır veri
- Başkası tarafından toplanıp yayımlanmış veri; ikincil veri.
- Açık veri
- Kamu kurumlarının herkesin kullanımına açtığı veri.
- Betimleme sorusu
- Bir değişkenin dağılımını (merkez, yayılım, şekil) anlatan soru.
- Karşılaştırma sorusu
- Bir nicel değişkeni gruplar arasında kıyaslayan soru.
- İlişkililik sorusu
- İki değişkenin birlikte nasıl değiştiğini araştıran soru.
- Nicel değişken
- Sayıyla ölçülen ve aritmetik işlem yapılabilen değişken.
- Kategorik değişken
- Sınıflara ayrılan değişken (bölge, mevsim).
- Sentetik (eğitim amaçlı) veri
- Öğrenme için üretilmiş, gerçek bir kurumdan alınmamış veri.
- Araştırma planı
- Soru, veri kaynağı, değişkenler, gösterim ve sınırlılıkların yazılı özeti.
Örnek soru
"Aylık hane geliri (bin TL) tipik olarak kaç civarındadır ve hanelerin gelirleri birbirinden ne kadar ayrışıyor?" sorusu hangi türdedir?
- Karşılaştırma
- İlişkililik
- Nedensellik
- Betimleme
- Deney tasarımı
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Soru tek bir değişkeni (aylık hane geliri) ele alıyor ve merkez ile yayılımını soruyor.
2. Tek değişkenin dağılımını anlatan sorular betimleme sorusudur.
3. Karşılaştırma gruplar arasında kıyaslar; ilişkililik iki değişkenin birlikte değişimini sorar.
Doğru cevap: D.